چندي است از گوشه و کنار کشور شنيده مي شود که برخي کشاورزان، محصولات سالم و ارگانيک توليد مي کنند و يا از سوي سازمان ميادين ميوه و تره بار شهرداري ها، نمايشگاه هايي براي عرضه اين نوع محصولات برپا مي شود. «توليدات ارگانيک » که از آن ها با نام «توليدات زيستي» هم ياد مي شود، محصولاتي است که توليدکنندگان آن ها بايد از مجموعه استانداردهاي معين پيروي کنند تا سلامت محصول و به تبع آن سلامت محيط زيست و انسان تضمين شود. برابرآمار هرساله حدود25ميليون ليترسم درمزارع وباغ هاي کشورمصرف مي شود وباتوجه به اين که توليدات اين بخش را جمعيت 75ميليون نفري کشور مصرف مي کنند مي توان گفت به ازاي هر3نفر ايراني 1ليتر سم در توليد محصولات کشاورزي به کار رفته است.

دبير کميته راهبردي محصولات سالم و ارگانيک، چهارم ارديبهشت ماه در گفت وگو با خبرنگار «ايران» اظهار داشت: «تا پايان برنامه پنجم توسعه حداقل ۲۵ درصد از سطوح توليد کشاورزي با هدف افزايش کيفيت محصولات تحت پوشش مبارزه غيرشيميايي و تلفيقي با آفات و استفاده از کودهاي آلي و زيستي قرار مي گيرند که بدين ترتيب گام بلندي براي توليد محصول سالم و ارگانيک برداشته خواهد شد».

اين رويکرد مسئولان را به فال نيک مي گيريم اما به راستي اگر همه دست اندرکاران بخش کشاورزي اين هدف را پذيرفته اند و در ماده ۱۴۳ قانون برنامه پنجم توسعه هم لحاظ شده است، به چه ميزان از مراحل و لوازم نيل به آن مطلع بوده و فرآيند آن را پيش بيني کرده اند؟ بهبود وضعيت کشاورزي در ايران و به تبع آن، توليد محصولات سالم و ارگانيک لوازمي دارد که بدون درنظر گرفتن آن ها اهداف نوشته شده به مثابه يک آرزو و تنها در نوشته ها و گفتارها باقي خواهد ماند.

همان طور که گفتيم در برنامه پنجم توسعه مي بايد ۲۵ درصد از توليد کشاورزي به توليد محصولات سالم و ارگانيک اختصاص يابد. اين خيز بلند تا چه حد خوش بينانه و قابل تحقق است؟اگر طبق آمار سازمان خواروبار جهاني(FAO) ، مساحت زمين هاي قابل کشت را در ايران ۱۵ ميليون هکتار درنظر بگيريم، ۲۵ درصد آن، حدود ۳ ميليون و ۷۵۰ هزار هکتار خواهد بود.

هم چنين، فدراسيون بين المللي جنبش کشاورزي ارگانيک(IFOAM) در کتاب «جهان کشاورزي ارگانيک» که هر ساله منتشر مي شود، سطح توليدات ارگانيک را در ايران ۳۵۳۵۳ هکتار اعلام کرده که تنها ۱۸۳۵۳ هکتار آن مربوط به زمين هاي کشاورزي و بقيه آن مربوط به عرصه هاي طبيعي و زنبورداري است. با توجه به آمار بيان شده، اين پرسش ايجاد مي شود که آيا مي توان در طول ۵ سال، ۳ ميليون و ۷۳۰ هزار هکتار ديگر به اين سطح از توليدات ارگانيک افزود و آيا ميزان توليد فعلي کودهاي آلي و زيستي در کشور ما، شامل انواع کودهاي دامي، کمپوست و ورمي کمپوست و کودهاي زيستي مي تواند نياز اين اراضي را براي کشت ارگانيک تامين کند؟

فاصله ايران با کشورهاي اروپايي و آمريکايي از نظر کشاورزي ارگانيک بسيار زياد است.

«محمدرضا چايچي» عضو هيئت علمي دانشگاه تهران مي گويد: در ايران که عمده مردم بنيه هاي اقتصادي خوبي ندارند توسعه کشاورزي ارگانيک امکان پذير نيست چون محصولات ارگانيک ۲ يا ۳ برابر محصولات غيرارگانيک قيمت دارند.

عضو هيئت علمي دانشگاه تهران محصولات اين نوع کشاورزي را فقط مخصوص مردم شمال تهران مي داند و مي گويد: ما هنوز استانداردهاي لازم براي توليد ارگانيک را در کشور تعريف نکرده ايم، اين موضوع نظارت و بازرسي، بنيه اقتصادي و هم چنين دانش فني مي خواهد و اين ۳ عامل بايد در کنار هم باشند تا بتوانيم کشاورزي ارگانيک را اجرايي کنيم.عضو هيئت علمي دانشگاه تهران، کشاورزي ارگانيک را براي حفظ محيط زيست نيز موثر دانسته و تصريح مي کند: اين نوع کشاورزي در آمريکا و اروپا در حال توسعه است چون آن ها به اين مرحله رسيده اند که مصرف اين نوع محصولات به نفع سلامتي خودشان و محيط زيست است.

در حالي که بسياري از مردم در گزند عوارض مصرف محصولات کشاورزي حاوي سموم و گاه ناسالم قرار دارند به دليل بالا بودن قيمت تمام شده محصولات سالم و ارگانيک اقبال عمومي براي خريد و مصرف آن اندک است.

به اعتقاد فعالان عرصه کشاورزي با توجه به اين که روش توليد محصولات ارگانيک متمايز با روش هاي معمول کشاورزي است لذا قيمت اين محصولات نسبت به محصولات غيرارگانيک بالاتر خواهد بود و در صورت نبود پذيرش آن از سوي مصرف کنندگان، توليد آن ها با شکست مواجه خواهد شد از اين رو به نظر مي رسد آشناکردن مردم با مزاياي محصولات ارگانيک و مضرات توليدات کشاورزي فعلي که داراي بقاياي انواع مواد شيميايي سرطان زا هستند و فرهنگ سازي براي مطالبه محصولات سالم از مواردي است که براي موفقيت و دست يابي به اهداف تعيين شده بايد به آن توجه کرد.

دکتر «حسنعلي واحدي» مدير گروه گياه پزشکي دانشکده کشاورزي دانشگاه رازي کرمانشاه مي گويد: در اين نوع کشاورزي افزايش کيفيت محصول مدنظر بوده و در حفظ محيط زيست هم موثر است در حالي که محصولات توليدي بازارپسندي خوبي ندارند بنابراين بايستي فرهنگ سازي وسيعي در جهت استفاده مردم از محصولات ارگانيک صورت گيرد.

اما براي تحقق اهداف برنامه پنج ساله و رسيدن به شرايط حداقل مطلوب بايد تنگناها را شناسايي کرد و براي به صفر رساندن مشکلات برنامه ريزي شود.

«حميده خليل زاده» کارشناس ارشد اکولوژي زراعي از دانشگاه فردوسي مشهد که در اين باره تحقيقاتي را انجام داده است، مي گويد: به دليل خشکسالي و کمبود آب زيرزميني در ايران، افزايش کشت گلخانه اي يکي از راهکارهاي اعلام شده براي کاهش مصرف آب از طرف مسئولان کشاورزي است. با توجه به شرايط گلخانه ها( دما و رطوبت بالا)،شيوع آفات و بيماري هاي گياهي در آن ها بسيار بالاست و امکان استفاده نکردن از سموم و آفت کش هاي شيميايي و کشت ارگانيک در گلخانه ها بسيار پايين است لذا لازم است براي کاهش مصرف نهاده هاي شيميايي کشت هاي گلخانه اي نيز تدابيري انديشيده شود، چرا که در حال حاضر سبزيجاتي مانند خيار گلخانه اي داراي درصد بالايي از مواد شيميايي سمي است.

به گفته وي در کشورهايي مانند استراليا، همان طور که دانشگاه هاي علوم پزشکي زيرنظر وزارت بهداشت فعاليت مي کنند، دانشکده ها و بخش هاي آموزشي کشاورزي نيز زير مجموعه اي از وزارت کشاورزي هستند. اما در کشور ما، دانشکده هاي کشاورزي به طور کاملا مجزا از بخش هاي اجرايي و سازمان هاي جهاد کشاورزي، سرگرم تحقيقات و پژوهش هاي مستمرند و هيچ گونه ارتباط تعريف شده اي بين اين ۲ رکن اصلي بخش کشاورزي وجود ندارد. در حال حاضر، علاوه بر ايجاد رشته هاي جديد مرتبط با کشاورزي سالم در دانشگاه ها، طرح هاي تحقيقاتي بسيار زيادي در زمينه کاهش مصرف نهاده هاي شيميايي اجرا مي شود که در صورت بهره نگرفتن از آن ها، علاوه بر زيان هاي مالي، ممکن است عملا در حرکت به سمت کشاورزي سالم نيز موفق نباشيم.

اما کارشناسان نگران عواقب کشاورزي سنتي امروزي هستند.به دليل کشت هاي متوالي در اراضي کشاورزي و برنگرداندن بقاياي گياهي به خاک، درصد مواد آلي خاک هاي زراعي در کشور ما به شدت کاهش پيدا کرده و حتي به کمتر از نيم درصد رسيده است.

همين ناآگاهي کشاورزان سبب استفاده بي رويه و نامتعارف کودهاي شيميايي در مزارع نيز شده است. رئيس انجمن توليدکنندگان کود شيميايي ايران مي گويد: کشاورزان با انواع مختلف کود و نحوه استفاده مناسب آن براي هر محصول آشنا نيستند لذا آموزش و آگاه سازي آن ها براي مصرف تخصصي و به موقع کود ضروري است. مهندس «صياد فرهادي» درباره لزوم توليد محصولات ارگانيک مي گويد: متاسفانه مصرف کود در کشور ما تخصصي نيست و کشاورز به دليل ارزان بودن هر نوع کود شيميايي را براي توليد هر نوع محصولي استفاده مي کند و الان شاهد اشباع خاک هاي کشاورزي از نيترات هستيم و کاهش کيفيت و زمان ماندگاري توليدات و افت سلامت آن پيامد اين رفتار است.يک کارشناس کشاورزي نيز به خراسان مي گويد: قيمت نهاده هاي کشاورزي ازجمله کود و سم نقش مهمي در ميزان تمايل کشاورزان به استفاده از آن ها دارد. در کشورهايي که زراعت ارگانيک سهم بالايي از زراعت را به خود اختصاص مي دهد، قيمت نهاده هاي شيميايي بسيار بالاتر از نهاده هاي طبيعي مانند انواع کودهاي دامي است.

مهندس «حميده خليل زاده» کارشناس ارشد اکولوژي زراعي از دانشگاه فردوسي مشهد درباره ضرورت هاي توليد محصولات سالم به ما مي  گويد:استانداردهاي کشاورزي ارگانيک، تنها مربوط به استفاده نکردن از نهاده هاي شيميايي نمي شود، بلکه در اين استانداردها، حتي شرايط کار کارگران مزرعه نيز لحاظ شده است.

نايب رئيس خانه کشاورز ايران نيز اولين گام در جهت توسعه توليد محصولات کشاورزي ارگانيک در کشور را ترويج و آگاه سازي کشاورزان در اين راستا عنوان و تصريح کرد: اين مديريت بر عهده جهاد کشاورزي است و بايد بتوانيم از اين مديريت بهره کافي را ببريم.

مبارزه تلفيقي (تلفيقي از روش هاي مکانيکي، زراعي، بيولوژيکي و شيميايي) با آفات و علف هاي هرز، نيازمند آموزش گسترده و عملي به کشاورزان است. کشاورزان بايد زيرنظر کارشناسان اين روش ها را فراگرفته و کارايي آن ها را به طور مستقيم مشاهده کنند. در غير اين صورت، پذيرش روش هايي غير از روش شيميايي، براي عموم بهره برداران کشاورزي، بسيار سخت و يا غيرممکن خواهد بود. مديرعامل شرکت توليد سموم علف کش مرداد ماه سال گذشته در گفت وگو با خبرگزاري فارس بيان کرد: «مصرف سرانه سم در ايران ۲۰ تا ۲۵ ميليون ليتر است» که مصرف زياد توليدات شيميايي توسط کشاورزان را نشان مي دهد، در حالي که از ميان انواع روش هاي بيولوژيک، تنها استفاده از زنبور تريکوگراما براي برخي کشاورزان پذيرفته شده است. اجراي طرح هاي مدرسه در مزرعه براي آموزش مديريت مزرعه به کشاورزان، آن چنان که در استان مازندران با موفقيت انجام شد، ضروري مي نمايد.

«خليل زاده» کارشناس کشاورزي در اين باره مي گويد: با توجه به تحقيقات انجام شده، استفاده نکردن از سموم و کودهاي شيميايي در توليد محصول، در وهله اول سبب کاهش عملکرد محصولات مي شود که بايد براي جبران آن و تامين نياز غذايي کشور برنامه ريزي کرد. کاهش حدود ۴۰ درصدي توليد محصول سيب زميني در سال اول به روش ارگانيک و افت شديد توليد زعفران ارگانيک در سال اول، ازجمله مواردي است که برخي کشاورزان کشورمان به تجربه درک کرده اند.

مديرعامل اتحاديه باغ داران و مرکبات ايران با اشاره به اين که در پي استفاده از سموم و کودهاي شيميايي خاک کشاورزي ضعيف شده است، گفت: نقش توليد محصولات کشاورزي ارگانيک در کشور کمرنگ است، اما برخي از باغ ها هم چون زيتون هنوز توليدات ارگانيک دارند.

«بياباني» با اشاره به اهميت اقتصادي بودن و تامين محصولات کشاورزي در توليد ارگانيک، اظهار کرد: مي توان با استفاده از سياست هاي ترويجي و آگاه سازي کشاورزي از سموم و کود شيميايي استفاده کرد.

رئيس سازمان حفظ نباتات کشور مدعي است سطح زير کشت محصولات ارگانيک در خاورميانه و آسيا حدود ۳ ميليون هکتار است و ۵۰ درصد محصولات ارگانيک قاره آسيا در چين توليد مي شود. «رضا فتوحي» مي  گويد: در ايران ۲۵۰ هزار هکتار اراضي برنج، مرکبات، گوجه فرنگي، سيب، انار، پسته، ذرت و نيشکر تحت پوشش مبارزه بيولوژيک قرار دارد و در ۷۵۰ هزار هکتار از مزارع نيز مديريت آفات با روش هاي مقابله غيرشيميايي انجام مي شود.

وي با اشاره به سياست هاي برنامه پنجم مي افزايد: تا پايان برنامه پنجم بايد ۲۵ درصد از اراضي کشاورزي تحت پوشش روش هاي مديريت تلفيقي آفات IPM قرار گيرد و به دستور وزير جهاد کشاورزي شوراي سياست گذاري مديريت تلفيقي آفات با هدف کاهش مصرف سم در کشور تشکيل شده است.

«مهندس محمدرضا رضاپناه» مسئول تدوين برنامه هاي راهبردي کشاورزي ارگانيک در وزارت جهاد کشاورزي هم از توليدات محصولات کشاورزي ارگانيک به ارزش ۵۵ ميليارد دلار در کشور خبر مي دهد و مي گويد: با ارگانيک کردن محصولات کشاورزي، توليد سالم را در کشور افزايش داده ايم. وي با اعلام اين که در کشور محصولات سالم زيادي توليد مي شود اما گواهي ندارند و جزو محصولات ارگانيک محسوب نمي شوند مي افزايد: با دارا بودن گواهي ارگانيک مي توان محصولات بيشتري را وارد بازارهاي خارجي کرد.

«حميد صافدل» رئيس کل سازمان توسعه تجارت ايران هم با اشاره به اعمال راهکارهايي براي افزايش تجارت محصولات ارگانيک از کشور مي گويد: عرضه برند محصولات ارگانيک ايران در بازارهاي هدف صادراتي در دستور کار اين سازمان است. به گفته وي توليد و عرضه محصولات ارگانيک از ابعاد تجاري براي کشور بسيار حائز اهميت است.

به نظر مي رسد براي رسيدن به ارقام بالاي توليد محصولات ارگانيک راه درازي در پيش داريم که جز با هماهنگي دست اندرکاران بخش کشاورزي (اعم از وزارت جهاد کشاورزي، دانشگاه ها، سازمان هاي تحقيقاتي وزارت جهاد کشاورزي، انجمن ارگانيک ايران، شرکت خدمات حمايتي کشاورزي و...)، برنامه ريزي قوي در جهت بهبود کيفيت خاک هاي کشاورزي، آموزش کشاورزان و حمايت هاي مالي از آنان و ايجاد فرهنگ تغذيه سالم براي مصرف کنندگان به دست نمي آيد.

يکي از ضرورت ها در توليد مواد غذايي و خوراکي به ويژه توليدات کشاورزي سلامت آن هاست و«محصولات ارگانيک» يعني توليداتي که در فرآيند توليد آن ها از هيچ گونه سموم شيميايي و آفت کش استفاده نشده باشد مي تواند ضامن سلامت جامعه باشد.باتوجه به اين که به ازاي هر3نفر ايراني 1ليتر سم درمزارع مصرف مي شود از اين رو در برنامه پنجم توسعه و براساس ماده ۱۴۳ اين قانون مي بايد سطح زير کشت محصولات ارگانيک در کشور به ۲۵ درصد برسد يعني ۳۵ هزار هکتار مزارع و باغات تحت پوشش مديريت تلفيقي آفات به ۳ ميليون و ۷۰۰ هزار هکتار برسد. با وجود اهميت اين موضوع در حفظ محيط زيست و خاک وسلامت جامعه هنوز از کشورهاي دنيا عقب هستيم و آگاه سازي کشاورزان اولين گام براي توسعه کشاورزي ارگانيک است. هدف گذاري برنامه پنجم خيزبلندي است که برخي آن را رويايي ارزيابي مي کنند ولي کارشناسان مدعي اند که با برنامه ريزي ،حمايت و هدايت و کار زيربنايي مي توان به نتايج مطلوبي رسيد چرا که «زندگي سالم، ارمغان کشاورزي ارگانيک» است.

در هياهوي زندگي شهري خيلي خشکسالي و اثرات مخرب آن محسوس نيست اما زماني که تن به راه مي سپاري و عازم روستا مي شوي زلزله خاموش را احساس مي کني. قهر طبيعت عرصه را بر تداوم اشتغال و حيات در روستاها تنگ کرده است و چاره اي جز سوختن و ساختن نيست.چيزي مي گويند و چيزي مي شنوي اما عمق فاجعه چيز ديگري است. «خشکسالي» را مي گويم وقتي در شرق ايران در دشت هاي وسيع خراسان باغ هاي خشک و بي رمق، مزارع تشنه و مراتع ويران شده را مي بيني اشک در ديدگانت حلقه مي زند خدايا چه مي بينيم، چرا کسي از اين زلزله خبر ندارد تا به امداد آسيب ديدگان بشتابد، مگر زلزله فقط خراب شدن خانه و کاشانه است؟ اين هم نوعي زلزله است. زلزله اي که حيات را در روستاها به خطر انداخته است و...

وقتي در مسير جاده اصلي تربت حيدريه-گناباد با توفان شن و ماسه روبه رو مي شوي و بايد چراغ خودرو را در هواي آفتابي روشن کني جاي تعجب نيست، چرا که باراني نيامده تا بوته اي در زمين برويد و مانع حرکت ماسه ها و شن هاي روان شود. مراتع و جنگل هاي وسيع دشت عمراني هم به واسطه خشکسالي هاي متوالي آخرين نفس ها را مي کشد.در بخش کوهپايه اي «کاخک» در منتهي اليه جنوب خراسان رضوي اين روزها از حال و هواي تابستان و ميوه هاي آبدار باغستان ها خبري نيست، بسياري از درختان ايستاده مرده اند و مزرعه اي نيز شاداب نيست.يکي از کشاورزان شهر کاخک مي گويد: بلاي خشکسالي ساليان متمادي است در اين منطقه سايه افکنده است و کم آبي در کنار آفات از جمله سوسک سرشاخه خوار به جان درختان افتاده و طومار حيات صدها هکتار باغ هاي منطقه را در هم پيچيده است.

«شريفي» خشکيدن قنات ها و چشمه ها را پيامد خشکسالي مي داند و مي گويد: مسئولان بارها از شرايط سخت و بحراني کشاورزي ما بازديد کرده و قول داده اند ولي در عمل خيري نديده ايم، کارهاي انجام شده براي مقابله يا کاهش اثرات خشکسالي هم چندان موثر نبوده است.او مطمئن است که مسئولان از حال و روز روستاييان درگير خشکسالي مطلع هستند ولي اصرار دارد صداي او را به گوش مسئولان برسانيم. مي گويد: تنها اميدمان به خداست، دولت گويا کاري از دستش ساخته نيست! اگر آقايان مي خواهند که روستاها آباد و روستاييان توليدکننده باشند بايد روستاها را دريابند!

بازديد ميداني ما از مزارع و باغ هاي روستاهاي مسير جاده کاخک تا سه راهي کلات- فردوس شدت خشکسالي را بيشتر براي ما روشن مي کند. در روستاهاي سرسبزي چون «ديسفان، خانيک، فخ و...» اميدي براي ماندن نيست و تنها پيرمردان و پيرزنان سالخورده را مي توان يافت که با يارانه دولت روزگار مي گذرانند و هيچ عايدي از راه کشاورزي ندارند. آبدهي قنات روستاها به اندازه يک شير آب شرب است و ده ها انسان و صدها هکتار باغ و مزرعه تشنه مانده اند تا جايي که چشم کار مي کند درختان خشکيده، چوب هاي بريده شده درختان بادام و اندک گوسفندان بي رمق ديده مي شوند.

بعد از عبور از جاده اي پرپيچ وخم به محدوده استان خراسان جنوبي وارد مي شويم و سري به روستاي «باداموک» شهرستان فردوس مي زنيم. پديده خشکسالي که به گفته اهالي ۱۴ سال است ميهمان اين منطقه است ديگر انگيزه اي براي کار وتوليد باقي نگذاشته است. ديم زارهاي روستا هم قابل برداشت نيست.

«حميدي» به مرگ تدريجي روستاهاي منطقه به دنبال بيش از يک دهه خشکسالي اشاره مي کند و مي گويد: رگ حيات روستاهاي کوهپايه اي قنات ها و چشمه سارها هستند ولي آن طور که بايد و شايد دولت براي احياي قنات ها سرمايه گذاري نکرده است. ضمن اين که ما يک مقني مجرب هم در منطقه نداريم و اگر قنات را که هنردست اجدادمان است احيا کنيم مي توانيم در مقابل آثار خشکسالي حداقل جلوي مهاجرت از روستاها را بگيريم.«خانيک» روستاي ديگري است که با دارا بودن ۶رشته قنات امروز اقتصاد کشاورزي رو به مرگي دارد. «حقيقي» عضو شوراي اسلامي اين روستا مي گويد: کمبود آب کشاورزي و به حداقل رسيدن آبدهي قنات ها به دليل خشکسالي هاي پي در پي سبب مهاجرت نسل جوان روستا شده و ديگر از توليد انبوه محصولات سر درختي از جمله بادام، گردو و زردآلو در اين روستا خبري نيست. او مي افزايد: آفاتي چون سوسک سرشاخه خوار و کرم خراط و پروانه  فري سال هاي قبل باغ هاي روستا را ويران کرده است و امروز اهالي روستا براي امرار معاش خود درآمدي ندارند چه رسد که بخواهند هزينه لاي روبي قنات ها را بپردازند، آن ها از دولت توقع دارند که در اين شرايط سخت به دادشان برسد.

«سيد هادي رحيمي» رئيس اداره امور آب شهرستان فردوس هم از کاهش ۸۰درصدي آب قنات هاي اين شهرستان بر اثر خشکسالي ها خبر مي دهد و مي گويد: به دنبال بيش از ۱۲سال خشکسالي در اين شهرستان هم اکنون با کمبود آب در مصارف شرب و کشاورزي مواجه هستيم. به گفته او شهرستان فردوس داراي ۲۰۰حلقه چاه کشاورزي، ۲۳۰رشته قنات و ۵۲دهانه چشمه است و ۹۰درصد آب برداشتي از منابع زيرزميني در بخش کشاورزي به مصرف مي رسد.وي برداشت بي رويه از ذخاير زيرزميني را دغدغه اي جدي براي حيات شهرستان مي داند و مي گويد: سال گذشته ۹ميليون متر مکعب اضافه برداشت از سفره هاي زيرزميني داشته ايم و براي نجات ۲دشت ممنوعه اين شهرستان از بحران بايد به فکر تدوين سياست ملي کشاورزي و کاهش مصرف آب باشيم.

«عباسعلي غلامي» مدير جهاد کشاورزي شهرستان فردوس نيز به ما مي گويد: گرچه برآورد دقيقي از حجم خسارات خشکسالي انجام نشده ولي خسارت ميلياردي است و از اعتبارات جبراني هم خبري نيست. او با اشاره به اين که خشکسالي در اين شهرستان وارد چهاردهمين سال شده است، مي افزايد: منابع آبي شهرستان به ويژه قنات ها به شدت درگير افت آب هستند واز يک ماه قبل اين روند شدت گرفته است و شاهد سير نزولي آب هستيم اين در حالي است که درختان ميوه و باغ هاي انار زير بار هستند.اين مسئول با اشاره به اين که فقط ۴۰ميليون تومان اعتبار براي آبياري سيار باغ هاي انار و پسته در اختيار داريم که يک سوم نياز است، مي گويد: با وجود  آن که منبع آب پايداري براي تامين آب تانکري نداريم ولي آبرساني سيار به باغ ها، تامين آب شرب روستاها و تامين آب دام ها و مناطق عشايري در حال انجام است. «غلامي» مهم ترين دغدغه دامداران را نيز گراني علوفه و نبود علوفه مورد نياز برشمرد و خاطرنشان کرد: قيمت خريد شير از دامداران معادل ۶۰۰گرم خوراک دام است.

سري هم به «آيسک» قطب کشاورزي خراسان جنوبي مي زنيم اين جا اگر چه باغ ها و مزارع به برکت آب چاه هاي عميق سرسبز است ولي بلاي خشکسالي به ۲شکل به اقتصاد کشاورزي اين بخش آسيب وارد کرده است.افت شديد آب هاي سطحي که در برخي نقاط اين دشت به ۳متر در سال مي رسد در کنار شورشدن ذخاير زيرزميني تهديد جدي است. از طرفي هم کمبود بارندگي ديم کاري را به حداقل رسانده و با خشکسالي و گرماي هوا از ابتداي سال جاري توليدات کشاورزي از جمله گندم و جو نيز با افت ۳۰تا۴۰ درصدي همراه بوده است.

«برومند» از اهالي اين شهر با اشاره به حفر چاه و برداشت بي رويه آب به خصوص براي مصارف شرب و کشاورزي در اين دشت مي گويد: از يک دهه قبل با افت سطح آب زيرزميني و خشک شدن چاه هاي کشاورزي روستاهاي پايين دست از جمله در «دوحصاران» تهديد شده و درآمد مردم از راه کشاورزي به حداقل رسيده است. او مي افزايد: خشکسالي هم طي ۱۳سال خسارت سنگيني را به مردم وارد کرده و اقدام هاي حمايتي و نجات بخشي دستگاه هاي دولتي نيز چندان موثر نبوده است.

«کويري» از فرهنگيان منطقه نيز که به کشاورزي اشتغال دارد، مي گويد: متاسفانه سياست هاي مسئولان در راستاي حمايت از کشاورز و کشاورزي نيست. در حالي که خشکسالي دمار از روزگار مردم درآورده است و با سختي مي توان محصول توليد کرد.امسال قيمت هر کيلو گندم ۳۶۰تومان اعلام شده و به دليل افت کيفي که ناشي از خشکسالي است گندم توليدي ما را ۳۰۰تومان قيمت گذاري کرده اند در حالي که يک کيلو کاه ۲۷۰تومان خريد و فروش مي شود.وي با گلايه از نبود سرمايه گذاري مناسب در حوزه آب وخاک و احياي قنات ها مي گويد: در صورت تداوم خشکسالي با خشک شدن چاه هاي کشاورزي در سال هاي آينده مردم در اين منطقه امکان زندگي و سکونت نخواهند داشت.يک دامدار در روستاي «بغداده» نيز مي گويد: به دنبال خشکسالي، کشاورزي اين روستا تعطيل شده و مردم به پرورش دام روي آورده اند ولي نه مرتع درست و حسابي داريم و نه قادر به تامين علوفه دام هاي خود هستيم.«خسروي» مي افزايد: دولت هم به جاي حمايت از دامداران هر سال با اقدام به خريد دام ها آن ها را روانه کشتارگاه مي کند و به اين ترتيب نسل دام و دامداري هم منقرض مي شود و بايد واردکننده گوشت از خارج باشيم.

اما حضور در بخش محروم سه قلعه از توابع سرايان در خراسان جنوبي واقعيت هاي تلخ ديگري از فاجعه بزرگ خشکسالي را مقابل ديدگانمان قرار مي دهد. اين جا علاوه بر خشکي و گرمي هوا که در برخي روزها تا ۴۶درجه نيز افزايش مي يابد پديده غالب ديگر «هجوم شن هاي روان» است. در بسياري از روستاها حرکت ماسه هاي بادي در پي وزش  بادهاي ۱۲۰روزه سيستان آسايش اهالي را سلب کرده است.

«الهيار وطن خواه» ساکن روستاي «کامرود» مي گويد: خشکسالي با مردم اين ديار عجين شده و به نظر مي رسد مسئولان بايد به سمتي حرکت کنند که برنامه هايي براي مقابله با آثار اين خشکسالي را تدوين و اجرا کنند. اعتبارات قطره چکاني جواب گوي اين حجم خسارت و مشکلات نيست، همين روستا را که مي بينيد روزگاري ۵۰خانوار جمعيت داشته ولي الان دو خانوار در آن ساکن هستند، وقتي آب نباشد، وقتي اشتغال نباشد کسي حاضر نمي شود در ميان توفان و گرد و خاک زندگي کند.متاسفانه برنامه هاي حفظ و احياي جنگل ها و مراتع هم جدي نيست و خشکسالي بر اين بخش هم غلبه کرده است.

خشکسالي تامين آب شرب روستاييان را نيز دچار محدوديت کرده به گونه اي که در بسياري از روستاها شبکه آب  روستايي به کلي تعطيل شده است. روستاي «غياث آباد» در صدکيلومتري سرايان از جمله روستاهايي است که هم اکنون آب شرب ساکنان آن با تانکر تامين مي شود.«رمضاني» دهيار اين روستا با اشاره به اثرات مخرب خشکسالي ۱۳ ساله در اين منطقه مي گويد: بسياري از دامداران مجبور به فروش دام هاي خود شده اند و در سال هاي اخير تعداد دام هاي عشايري در اين منطقه به يک چهارم تقليل يافته است. به گفته او چون امکان کشاورزي در روستا وجود ندارد مردم براي تامين معاش خود به جمع آوري محصول اسپند از مراتع منطقه روي آورده اند.ي

ک کشاورز ساکن در روستاي «مصعبي» از توابع بخش آيسک نيز به گزارشگر ما مي گويد: خشکسالي که حدود ۱۴ سال متوالي ادامه داشته بسياري از منابع آبي از جمله قنات هاي قديمي و معروف اين روستا را خشکانده است و در بندهاي خاکي اين روستاي کوهپايه اي هم قطره  آبي يافت نمي شود.اين در حالي است که مردم براي تامين آب شرب هم مشکل دارند و بايد با تانکر به آن ها آب رساني شود.مهندس «کياني» مدير جهاد کشاورزي شهرستان سرايان نيز به گزارشگر ما مي گويد: تداوم خشکسالي ده ساله اخير امسال نيز بخش کشاورزي شهرستان سرايان را بيش از پيش تحت تاثير خود قرار داده است.

اگرچه امروز خشکسالي در اين منطقه ديگر يک پديده نيست و به يک واقعيت تبديل شده است ولي هر سال اثرات مخرب آن بيشتر نمايان مي شود که تاثير آن بر سه بخش آب و خاک، زراعت و باغباني و بخش دام، توليدکنندگان را با چالش هاي جدي مواجه کرده است.به گفته وي در بخش آب و خاک خشک شدن تعداد بسياري از قنوات و چشمه ها و کاهش دبي آب قنوات باعث کاهش سطوح زير کشت در مناطق کوهپايه و خشک شدن درختان شده که به تبع آن کاهش توليد و سطح درآمد روستاييان و مهاجرت به شهرها را شاهد هستيم.

مدير جهاد کشاورزي سرايان مي افزايد: خشکسالي و کمبود نزولات جوي باعث کاهش دبي آب چاه موتورها و حرکت معکوس آب هاي شور از دشت کوير به سمت چاه موتورها شده است که اين امر علاوه بر کاهش سطوح زير کشت و پايين آمدن کيفيت آب و شوري آن باعث کاهش توليد نيز شده است.«کياني» مي گويد: در بخش زراعت و باغباني نيز علاوه بر موارد ذکر شده تنش هاي گرمايي و برودتي و کاهش توليد از جمله کاهش ۳۶ درصدي محصول گندم و ۴۱ درصدي محصول جو در سال جاري را شاهد هستيم علاوه بر آن ضعيف شدن اشجار و هجوم آفات و امراض نظير کرم خراط و سوسک سرشاخه خوار، روزاسه و غيره از تبعات جانبي خشکسالي مي باشد.

اين مقام مسئول مي افزايد: در بخش دام نيز فقر مراتع حوزه هاي روستايي و عشايري علاوه بر کاهش تعداد دام، باعث از بين رفتن مراتع شده و حرکت توفان هاي شن را به دنبال داشته است که اثرات بسيار مخربي بر محيط زيست داشته و دارد. از طرفي گراني علوفه و عدم توان تامين آن توسط دامداران باعث خروج دام از منطقه و کاهش دام شده است. از آن جا که بيش از ۸۰ درصد خانوار مردم شهرستان سرايان به شغل کشاورزي و دامداري اشتغال دارند خشکسالي اثرات اقتصادي بسيار زيادي بر زندگي مردم دارد.

به گفته وي اقدامات خوبي توسط مسئولان استان و شهرستان از جمله مديريت جهاد کشاورزي در اين راستا صورت گرفته که مي توان به احياء و مرمت قنوات، لاي روبي و کول گذاري، اجراي کانال هاي آبياري در کوهپايه ها، اجراي سيستم آبياري تحت فشار و لوله گذاري مسيرهاي انتقال آب، ارائه الگوي کشت محصولات با نياز آبي کم و صرفه اقتصادي بالاتر و متناسب با اقليم منطقه و مهم تر اعطاء تسهيلات به زيربخش هاي دام و کشاورزي اشاره کرد.ولي مسلما براي مقابله با خشکسالي اين اعتبارات و اقدامات بسيار ناچيز بود و مي طلبد که مسئولان امر با حمايت بيشتر از اين بخش در جهت مقابله با اين پديده گام هاي بزرگ تر و مهم تري بردارند.به هر حال گلايه از بيمه و تاخير در پرداخت غرامت و خسارت کشاورزان عموميت دارد. توزيع اعتبارات خشکسالي هم دغدغه روستاييان و مسئولان است که در گزارش بعدي به آن خواهيم پرداخت.

طعم تلخ خشکسالي را چند سالي است که شهرنشينان هم چشيده اند اما در روستاها شرايط به مراتب تلخ تر و زجرآورتر است. زنگ خطري که سال ها قبل به صدا درآمد و بارها از طريق همين رسانه هشدار داديم و بر اجراي برنامه هاي پيش گيرانه و کاهش ريسک خشکسالي تاکيد کرديم اما امروز بسياري از روستاهاي کشورمان به «سرزمين سوخته» تبديل شده اند. بحران خشکسالي حيات روستاييان را به مخاطره انداخته است و سفر به روستاهاي حاشيه کوير عمق اين فاجعه را که «زلزله خاموش» و «مرگ تدريجي روستاها»ست نمايان مي کند.گزارش ميداني خراسان حاصل حضور در روستاهاي مختلفي در جنوب خراسان رضوي و خراسان جنوبي است. روستاهايي که قنات ها و چشمه هاي آن از رمق افتاده و ديگر کشاورزان و باغداران آن ميل و رغبتي براي سپري کردن روزهاي پرخاطره گذشته در مزارع را ندارند. قلم و تصوير نمي تواند عمق فاجعه را بيان کند. مسئولان بايد از نزديک اين مناطق را ببينند و فکري اساسي بکنند.

پيرمرد به بيل تکيه مي زند و با نگاهي ملتمسانه «آهي» مي کشد. تنها خواسته اش از مسئولان «کمک براي کانال کشي آب قنات و جلوگيري از هدر رفت آن است» او قدر آب را در اين برهوت مي داند و «تو در کنار فراتي و قدر آب چه داني!»

روستانشينان مردماني نجيب و صبورند، آدم هايي آسمان نگر و قانع، اگر آسمان بر آن ها سخت بگيرد نه در سفره شان ناني است و نه در سبوشان آبي.

در ادامه گزارش ميداني از تداوم خشکسالي و مرگ تدريجي روستاهاي شرق کشور اين بار به چند روستاي محروم در خراسان جنوبي قدم مي گذاريم. روستاهايي که بيش از هر چيز شبيه  خانه سالمندان است. جوانان براي تحصيل معاش تن به هجرت و کوچ اجباري داده اند و سالخوردگان آفتاب نشين کوچه ها شده اند.

نه قناتي به راه است و نه مزرعه اي به بار، نه درختي سبز است و نه اميدي به بار.

«بينا باج» که روزگاري جوان ترين روستاي منطقه خضري دشت بياض در شهرستان قاينات بوده است، امروز مأمن سالخوردگاني است که تنها به اميد زنده ماندن نام آبادي در اين ديار مانده اند.

اين روستا با قنات هاي مشهورش روزگاري «ميوه قاينات را تأمين مي کرده است» ولي امروز براي تأمين ميوه مورد نياز خود اهالي مانده است. روستاييان بيناباج مدعي هستند که با آب همين قنات و از درختان گردويي که قدمت ۴۰۰ تا ۵۰۰ ساله دارد محصول بسياري برداشت مي کرده اند ولي خشکسالي و آفت هاي نوظهور باغ هاي سرسبز را به خاک سياه نشانده و زمين هم از اين شرايط سوخته شده است.

آن ها اگرچه باغ و درختي ندارند اما التماس دعايشان از مسئولان کمک براي لاي روبي و احياي قنات هاي منطقه است. شايد باراني ببارد، چشمه ساري جاري شود و قنات حيات تازه اي يابد اما بزرگان اين روستا مي گويند که آرزوي ديدن باغ هاي سرسبز و حال و هواي گذشته را به گور خواهند برد.

در نزديکي روستاي «روم» هم با کشاورز ميان سالي وارد گفت و گو مي شوم. او که در حال آبياري باغ کوچک خود است مي گويد: خشکسالي ۱۲ سال است که در اين روستا تداوم دارد و چند باغ زرشک و پسته هم به لطف الهي و با آبدهي هر چند اندک قنات روستا زنده است.

او با نگاهي ملتمسانه مي گويد: «تنها خواسته ما از مسئولان اين است که کمک کنند همين جوي ها و نهرها را کانال کشي يا لوله گذاري کنيم که همين اندک آب هم در نهرهاي سنتي هدر نرود. اگر اين کار انجام شود لااقل باغ و زراعتمان را به همين وضع مي توانيم از خشکيدن نجات دهيم.»

به بيل تکيه زده و دستش را به آسمان بلند مي کند، مي گويد: «هرچه تقدير ما باشد و هرچه امر خالق هستي باشد مقرر خواهد شد و ما هم راضي به رضاي او هستيم.»

وقتي مي گويم خدا را شکر بار درختان زرشک خيلي خوب است و نبايد نااميد باشيد در جوابم مي گويد: دعا کنيد در فصل برداشت قيمت زرشک که محصول اختصاصي خراسان جنوبي است به حداقل نرسد، دعا کنيد دولت حمايت کند و کار به جايي نرسد که دلالان محصول ما را به «ثمن بخس» ببرند.اما اين روزها کاهش شديد آب قنات ها و افزايش بدهي کشاورزان و دام داران به بانک ها از مهم ترين چالش ها و مشکلات بخش کشاورزي قاينات محسوب مي شود.

مديرجهاد کشاورزي قاينات در گفت وگو با ما درباره مهم ترين مشکلات و تنگناهاي بخش کشاورزي و دام داري شهرستان و راهکارهاي رفع آن گفت: خشکسالي متوالي، کاهش شديد آب قنات ها، افت آب سفره هاي زيرزميني و تحميل خسارت هاي قابل توجه سرمازدگي به محصولات کشاورزي از جمله اين مشکلات است.

مهندس «رئوفي» تلفات شديد دام ها بر اثر شيوع بيماري تب برفکي در سال گذشته، نوسان قيمت محصولات دام و طيور، نبود خريد تضميني محصولات دامي، کاهش نقدينگي کشاورزان و دام داران و افزايش بدهي آنان به بانک ها را از مهم ترين چالش هاي بخش کشاورزي و دام داري قاينات برشمرد.

وي فراگير کردن بيمه محصولات کشاورزي، آموزش همگاني براي استفاده بهينه از آب، اجراي طرح الگوي کشت منطقه اي، برنامه ريزي براي بازاريابي محصولات دامي به ويژه شير، آب رساني سيار به باغ ها و دام ها و تامين علوفه يارانه اي براي دام ها را از جمله راهکارهاي کاهش اين مشکلات دانست.

وي ادامه داد: علاوه بر اين، سدهاي احداث شده مثل حاجي آباد و فرخي، رودخانه هاي دائمي تجنود، آهنگران، دهنه اکبريه، زمينه مساعد تبديل دام داري هاي سنتي به صنعتي، وجود گلخانه هاي سبزي و صيفي، مرغ داري هاي گوشتي و تخم گذار، مناطق مستعد پرورش زنبور عسل و تمايل کشاورزان به استفاده از کشت مکانيزه قابليت هايي است که در بخش کشاورزي شهرستان قابل توجه و برنامه ريزي است.

مدير جهاد کشاورزي قاينات در پاسخ به اين سوال که با توجه به خشکسالي متوالي و کاهش شديد سطح آب هاي زيرزميني براي استفاده بهينه از آب موجود چه اقدام هايي انجام شده است، گفت: نهادينه کردن فرهنگ استفاده بهينه از آب در بين کشاورزان که بيش از 90 درصد آب قابل استحصال را مصرف مي کنند ضروري است.

وي افزود: در اين ميان با اجراي طرح هاي آبياري تحت فشار، لوله گذاري و انتقال آب با کانال بتني، احداث استخر و منبع ذخيره آب و مرمت و احياي قنات ها و تسطيح، يکپارچه سازي، تجهيز و نوسازي زمين هاي کشاورزي مي توان از آب اندک به صورت بهينه استفاده کرد.

وي احداث بندهاي خاکي ذخيره اي و تغذيه اي، پخش سيلاب و انجام عمليات آبخيزداري و طرح هاي کشاورزي حفاظتي و کشت مستقيم را از ديگر اولويت هاي کاري مديريت جهاد کشاورزي قاينات براي استفاده بهينه از آب و کاهش آثار خشکسالي عنوان کرد.

در ادامه اين سفر به روستاي «پسوج» از توابع شهرستان بيرجند مي روم. روستايي که قهر طبيعت حسابي آن را تکان داده و از ناي افتاده است. ديگر از سرسبزي و طراوت باغ هاي آن خبري نيست. يکي از کشاورزان روستا خسته و رنجور از شرايط اقليمي اين منطقه مي گويد: آبي براي کشاورزي نداريم، همين چند درخت بادام تمام سرمايه من بوده که خشکسالي متوالي آن ها را خشکانده است. پيرزني هم که به سختي ظرف آبي را با خود حمل مي کند مي گويد: « مادر به مسئولان بگو به داد ما برسند، خشکسالي نابودمان مي کند».

جمعيتي که اکنون در اين روستا مانده اند تنها درآمدشان همين يارانه دولت است و بس!

در يکي از روستاهاي حاشيه جاده نيز به سراغ کشاورزي مي روم که با تانکر در حال تخليه آب در باغ زرشک خود است. مي گويد: براي اين که باغ را از خشک شدن نجات دهم مجبور شده ام از راننده يک تانکر آب ۵ هزار ليتري بخواهم که ۳ نوبت براي اين باغ آب حمل کند و او هم ۷۵ هزار تومان از من مطالبه کرده است. چاره اي ندارم و بايد آن را پرداخت کنم. او مي افزايد: به جهاد کشاورزي هم مراجعه کرده ام ولي گفته اند که امسال هنوز بودجه اي براي کمک به کشاورزان و موارد اضطراري ابلاغ نشده است.

«چهکندي» مي گويد: هر سال دولت بودجه هايي را براي جبران خسارت خشکسالي اختصاص مي دهد ولي من کشاورز هيچ خيري از آن نمي بينم، حتي صندوق بيمه محصولات کشاورزي هم به دنبال خشکسالي هاي متوالي در برآورد و پرداخت غرامت کشاورزان و باغ داران خست به خرج مي دهد و مبلغ ناچيزي را پرداخت مي کند که حتي جواب گوي يک نوبت آبياري باغ نمي شود.

«مزداب» هم روستاي ديگري در بخش مرکزي بيرجند است که در زمان تهيه گزارش ما ميزبان فرماندار بيرجند است. مهم ترين مشکل ساکنان اين روستا خشکسالي و بيکاري است و «محمدعلي قاسم زاده نداف» فرماندار بيرجند هم خشکسالي را درد مشترک تمام روستاهاي استان مي داند و مي گويد: ميزان بارندگي امسال در استان خراسان جنوبي ۶۷ ميلي متر بوده که کمتر از نصف بارندگي پارسال است. او با اعلام اين که سفره هاي آب زيرزميني در بيرجند سالانه يک متر پايين مي رود مي افزايد: کم آبي يک واقعيت است که مردم بايد آن را باور کنند.

وي در پاسخ به درخواست اهالي روستا براي تامين آب شرب دام هاي اهالي مزداب مي گويد: با توافق جهاد کشاورزي هفته اي يک نوبت آب شرب دام به روستا حمل مي شود.

شهرستان کويري بشرويه نيز بيشترين خسارت را از تداوم خشکسالي متحمل شده است وقتي با طي فاصله صدکيلومتري فردوس که بخش عمده آن برهوت کوير و جنگل هاي دست کاشت فقير است به نزديکي بشرويه مي رسم شترهاي سرگردان در کنار جاده حکايت از آن دارد که خشکي عرصه هاي طبيعي عرصه را بر اين دام صبور نيز تنگ کرده است.

يکي از ساربانان در حوالي سه راهي بشرويه- ارسک به ما مي گويد: در اين شهرستان کويري که در کنار دام داري پرورش شتر نيز وجود دارد ادامه خشکسالي چند ساله و فقر مراتع نگهداري شتر را نيز سخت کرده است و امکان رهاسازي شترها در کوير وجود ندارد چون شاهد فقر مراتع و بي آبي هستيم و تلفات اين دام مقاوم به شرايط خشکي وکم آبي نيز بالا رفته است.

«ميرزايي» مي افزايد: متاسفانه حمايت مسئولان از قشر دام دار و کشاورز در شرايط سخت خشکسالي فقط در حد شعار است و نه تنها کمک بلاعوضي به ما نمي شود بلکه پرداخت تسهيلات هم از سيستم بانکي به قدري سخت شده که عطاي آن را به لقايش بخشيده و مجبور شده ايم دام ها را روانه کشتارگاه کنيم. وي از افزايش کشتار شترهاي جوان در اين منطقه ابراز نگراني مي کند و مي افزايد: در شهرستان بشرويه شدت خشکسالي به حدي است که همه روزه شاهد خروج دام هاي سبک و سنگين هستيم.

«جمالي» يک کشاورز گندم کار در بشرويه نيز با نشان دادن مزارع سوخته مي گويد: اگرچه بخش اعظم آب مزارع اطراف بشرويه از طريق چاه هاي عميق تامين مي شود ولي به دليل خشکسالي و افزايش دما در سال جاري شاهد افت شديد توليد محصول هستيم و کيفيت گندم و جو توليدي نيز تحت تاثير تف باد به شدت کاهش يافته است.

به گفته وي مردم اين منطقه با مناعت طبع و قناعتي که دارند با سخت ترين شرايط خشکسالي را تحمل کرده وبه کار و توليد ادامه مي دهند و از مسئولان انتظار دارند که ضمن حمايت مادي و معنوي، در برآورد دقيق و تامين خسارات آن بکوشند.

يکي از اهالي روستاي شهرک امام خميني(ره) در حاشيه جاده طبس نيز به ما مي گويد: خشکسالي که بيش از يک دهه است در اين روستا ادامه دارد امرار معاش مردم از طريق کشاورزي و دام پروري را دچار مشکل کرده و از همين روستا چندين خانوار مهاجرت کرده اند.

او با اشاره به ناچيز بودن ميزان بارندگي در سال زراعي جاري و افت آبدهي چاه ها و قنات ها مي گويد: مسئولان فقط به برآورد خسارت اکتفا کرده اند و متاسفانه اقدامات عمراني در تغيير روش هاي انتقال آب و آبياري مزارع و الگوي کشت هم تحت تاثير تداوم خشکسالي مشکلي را از توليدکنندگان اين بخش رفع نکرده است.

با اين حال وقتي به سراغ معاون مدير جهاد کشاورزي شهرستان بشرويه مي رويم، «محمدرضا اکبري مقدم» مي گويد: ميزان بارندگي سال زراعي ۸۹-۸۸ در اين شهرستان 89.2 ميلي متر و در سال زراعي جاري (۹۰-۸۹) به ميزان 60.8 ميلي متر بوده است ضمن اين که 22.6 ميلي متر از بارندگي مذکور فقط در مدت نيم ساعت و آن هم در محدوده مسکوني شهر اتفاق افتاده که عملا تاثيري در مزارع و محصولات نداشته است.

وي با اشاره به اين که خشکسالي هاي متوالي در منطقه باعث خشک شدن برخي قنات ها و کاهش دبي آن ها و همچنين افت آب هاي زيرزميني و کاهش دبي چاه ها شده است، مي افزايد: شوري آب و خاک و کاهش رطوبت نسبي هوا و افزايش دماي محيط و تبخير بيش از حد آب به شورشدن خاک ها کمک کرده است و اثرات زيان بار شوري بيشتر شده است.

وي از تلف شدن دام هاي منطقه در اثر سوء تغذيه و کمبود علوفه خبر مي دهد و مي گويد: خشکسالي باعث از بين رفتن علوفه هاي مرتعي شده و حجم برآورد ريالي خسارت وارده به محصولات زراعي، باغي، دام و طيور و منابع طبيعي و منابع آبي شهرستان بشرويه بيش از ۲۵۰ميليارد ريال است وبراي جبران خسارت ها و انجام کارهاي زيربنايي اين شهرستان نيازمند ۳۰۰ميليارد ريال اعتبارات است.

معاون جهاد کشاورزي بشرويه درباره راهکارهاي سازگاري با شرايط اقليمي اين منطقه کويري مي گويد: براي تطابق با شرايط خشکسالي و جلوگيري از اثرات زيان بار آن به کشاورزان توصيه شده تا نسبت به کاشت محصولاتي اقدام کنند که نياز آبي کمتري و طول دوره رشد کوتاهتري دارد، از طرفي کشت پسته ترويج شده چرا که گياهي است که نياز آبي کم دارد و مقاوم به شوري است.

«اکبري مقدم» با اشاره به وجود ۱۱۱هزار راس دام سبک، ۸۲۸۲ راس دام سنگين، ۲۷هزار قطعه طيور تخم گذار، ۳۸۶هزار قطعه طيور گوشتي و يک هزارو۱۹۸ نفر شتر در اين شهرستان گفت: سوءتغذيه، افت توليد شير و پشم و کرک در کنار مرگ و مير دام ها بخش دامداري اين شهرستان کويري را به شدت آسيب پذير کرده است و در شرايط فعلي با گراني علوفه و شيوع بيماري ها شاهد هجوم دلالان و خريد دام ها به قيمت هاي نازل هستيم و بسياري از بره هاي نارس نيز روانه کشتارگاه مي شوند.

رئيس سازمان جهاد کشاورزي خراسان جنوبي نيز اعلام کرده است امسال با سيزدهمين سال خشکسالي روبه رو هستيم. «غلامرضا هادربادي» با تاکيد بر اين که در اين استان مزيت اصلي توسعه بخش کشاورزي است، تف بادها، شيوع آفات، بادهاي ۱۲۰روزه را در کنار کاهش بارندگي عوامل تهديدکننده کشاورزي اين استان مي داند.

با اين حال مدير کل منابع طبيعي و آبخيزداري خراسان جنوبي هم به ايسنا گفته بود کاهش بارندگي و تغيير اقليم علاوه بر تحت تاثير قرار دادن مراتع استان سبب افزايش روند بيابان زايي شده است!

در گزارش ديگر خراسان با ابعاد وسيع خشکسالي در استان هاي کشور آشنا خواهيم شد.

با اين حال وقتي به سراغ معاون مدير جهاد کشاورزي شهرستان بشرويه مي رويم، «محمدرضا اکبري مقدم» مي گويد: ميزان بارندگي سال زراعي ۸۹-۸۸ در اين شهرستان 89.2 ميلي متر و در سال زراعي جاري (۹۰-۸۹) به ميزان 60.8 ميلي متر بوده است ضمن اين که 22.6 ميلي متر از بارندگي مذکور فقط در مدت نيم ساعت و آن هم در محدوده مسکوني شهر اتفاق افتاده که عملا تاثيري در مزارع و محصولات نداشته است.

وي با اشاره به اين که خشکسالي هاي متوالي در منطقه باعث خشک شدن برخي قنات ها و کاهش دبي آن ها و همچنين افت آب هاي زيرزميني و کاهش دبي چاه ها شده است، مي افزايد: شوري آب و خاک و کاهش رطوبت نسبي هوا و افزايش دماي محيط و تبخير بيش از حد آب به شورشدن خاک ها کمک کرده است و اثرات زيان بار شوري بيشتر شده است.

وي از تلف شدن دام هاي منطقه در اثر سوء تغذيه و کمبود علوفه خبر مي دهد و مي گويد: خشکسالي باعث از بين رفتن علوفه هاي مرتعي شده و حجم برآورد ريالي خسارت وارده به محصولات زراعي، باغي، دام و طيور و منابع طبيعي و منابع آبي شهرستان بشرويه بيش از ۲۵۰ميليارد ريال است وبراي جبران خسارت ها و انجام کارهاي زيربنايي اين شهرستان نيازمند ۳۰۰ميليارد ريال اعتبارات است.

معاون جهاد کشاورزي بشرويه درباره راهکارهاي سازگاري با شرايط اقليمي اين منطقه کويري مي گويد: براي تطابق با شرايط خشکسالي و جلوگيري از اثرات زيان بار آن به کشاورزان توصيه شده تا نسبت به کاشت محصولاتي اقدام کنند که نياز آبي کمتري و طول دوره رشد کوتاهتري دارد، از طرفي کشت پسته ترويج شده چرا که گياهي است که نياز آبي کم دارد و مقاوم به شوري است.

«اکبري مقدم» با اشاره به وجود ۱۱۱هزار راس دام سبک، ۸۲۸۲ راس دام سنگين، ۲۷هزار قطعه طيور تخم گذار، ۳۸۶هزار قطعه طيور گوشتي و يک هزارو۱۹۸ نفر شتر در اين شهرستان گفت: سوءتغذيه، افت توليد شير و پشم و کرک در کنار مرگ و مير دام ها بخش دامداري اين شهرستان کويري را به شدت آسيب پذير کرده است و در شرايط فعلي با گراني علوفه و شيوع بيماري ها شاهد هجوم دلالان و خريد دام ها به قيمت هاي نازل هستيم و بسياري از بره هاي نارس نيز روانه کشتارگاه مي شوند.

رئيس سازمان جهاد کشاورزي خراسان جنوبي نيز اعلام کرده است امسال با سيزدهمين سال خشکسالي روبه رو هستيم. «غلامرضا هادربادي» با تاکيد بر اين که در اين استان مزيت اصلي توسعه بخش کشاورزي است، تف بادها، شيوع آفات، بادهاي ۱۲۰روزه را در کنار کاهش بارندگي عوامل تهديدکننده کشاورزي اين استان مي داند.

با اين حال مدير کل منابع طبيعي و آبخيزداري خراسان جنوبي هم به ايسنا گفته بود کاهش بارندگي و تغيير اقليم علاوه بر تحت تاثير قرار دادن مراتع استان سبب افزايش روند بيابان زايي شده است!

در گزارش ديگر خراسان با ابعاد وسيع خشکسالي در استان هاي کشور آشنا خواهيم شد.

تداوم خشکسالي در کشور که در برخي نقاط وارد چهاردهمين سال شده است مردم بسياري از روستاها و شهرها را درگير خود کرده است و اکنون مرگ تدريجي روستاها، مهاجرت بي رويه و آفتاب نشين شدن کشاورزان و دام داران باسابقه رو به افزايش است. با اين حال که حجم خسارت وارده ناشي از خشکسالي در هر شهرستان ميلياردي است ولي از حمايت و جبران خسارت ها خبري نيست.اگرچه در سال هاي اخير اعتبارات خشکسالي به سمت و سوي فعاليت هاي زيربنايي و پيش گيري از خسارت ها حرکت کرده و در کارهاي از نوع عمراني هزينه شده است ولي روستاييان بر اين باورند که اين فعاليت ها نيز نتوانسته است خسارت اين پديده طبيعي را کاهش دهد و هر ساله سايه فقر بر سر آنان سنگين تر مي شود. به هر حال امروز بايد مسئولان با تدبيري جلوي مرگ و مير دام ها، مهاجرت روستاييان و تخريب مراتع و... را بگيرند، شايد فردايي در کار نباشد!

 روند خشکسالي در کشور در حال حاضر به مرحله بحران رسيده است و اين روزها با درگير بودن ۷۶ درصد کشور با معضل خشکسالي به نظر مي رسد بايد تمهيدات ويژه اي براي مديريت اين بحران از سوي مسئولان انديشيده شود.

گزارش هاي مستند خراسان از روستاهاي سوخته در جنوب خراسان رضوي و خراسان جنوبي «مشتي بود نمونه خروار». درد خشکسالي که از آن به زلزله خاموش ياد مي شود در بسياري از نقاط کشور نياز به درمان و علاج واقعي دارد.

اما آيا آمارها هم وقوع خشکسالي را تأييد مي کند؟ بر اساس تازه ترين بررسي هاي انجام شده در پايگاه مديريت خشکسالي کشاورزي مرکز تحقيقات کشاورزي و منابع طبيعي استان اصفهان که در آخرين ماه از فصل بهار منتشر شد و در نتيجه تجزيه و تحليل نقشه هاي خشکسالي از ابتداي سال آبي ۹۰-۸۹ تاکنون نشان مي دهد که ايران در شرايط نامطلوبي از لحاظ بارندگي قرار گرفته و پس از سپري شدن ۹ ماه از سال آبي کماکان شاهد غلبه سنگين خشکسالي بر بخش عظيمي از کشور مي باشيم به طوري که در حدود ۷۶ درصد از مساحت کشور خشکسالي حاکم است.به گزارش خبرگزاري مهر، بر اساس نقشه هاي اقليمي منتشر شده از سوي اين مرکز تحقيقاتي مساحتي در حدود 13.7 درصد از مساحت کشور تحت تأثير خشکسالي بسيار شديد بوده است اين مناطق در قالب ۲لکه از ناحيه شرقي نايين شروع شده و پس از در برگرفتن بافق، خور و رباط پشت بادام به طبس مي رسد و لکه ديگر در بخش جنوب غربي کشور در استان خوزستان و نيز به صورت يک ناحيه باريک در منطقه چابهار و جاسک ديده مي شود.

اين در حالي است که مساحت برابر 20.6 درصد از کشور به صورت نواري از نواحي شرقي کشور و جنوب خراسان رضوي و شمال استان خراسان جنوبي و بخش هايي از سمنان به سمت مرکز و سپس جنوب غرب کشور امتداد يافته که در کلاس خشکسالي شديد قرار مي گيرند. شاخه ديگر اين کلاس از ناحيه غرب در امتداد کرانه هاي درياي عمان و خليج فارس به نواحي جنوبي استان سيستان و بلوچستان ختم مي شود.

بر اساس اين گزارش در کلاس خشکسالي متوسط مساحتي حدود 19.6 درصد به صورت ۲ نوار که خشکسالي شديد و بسيار شديد را در برگرفته ديده مي شود. يکي از نوارها از سمت غرب به شمال- شمال شرقي کشيده شده و نوار ديگر از جنوبي ترين ناحيه شروع و بخش اعظم استان فارس را در برگرفته و به شرق کشور (جنوب خراسان جنوبي) مي رسد.

در حالي که مردم، مسئولان محلي و برخي نمايندگان خانه ملت از بي توجهي دولت و اختصاص نيافتن اعتبارات خشکسالي و حمايتي گلايه دارند اما «محمدکريم عابدي» نماينده ۴ شهرستان درگير خشکسالي شديد در استان هاي خراسان جنوبي و يزد مي گويد: دولت تلاش هاي زيادي را براي حمايت از کشاورزان انجام داده و مي دهد!

حجت الاسلام «محمدعلي رضايي» نماينده مردم شهرستان هاي تربت حيدريه، مه ولات و زاوه در مجلس با اشاره به گسترده بودن خشکسالي در کشور به ما مي گويد: از اختصاص اعتبار ويژه خشکسالي به ديگر استان ها اطلاعي ندارم ولي در خراسان رضوي و حوزه انتخابيه ام هيچ خبري از اعتبار حمايتي نيست وخشکسالي بيداد مي کند. وي با اشاره به اين که در شهرستان مه ولات در سال زراعي جاري تنها ۶۷ ميلي متر بارندگي داشته ايم مي افزايد: هم اکنون در حال سرکشي از روستاها هستم و وضعيت زندگي مردم بسيار اسف بار است و چون ديم زارها خشکيده و مردم منبع درآمدي ندارند مجبور به فروش گوسفندان خود شده اند.

وي با تاکيد بر اين که تا به حال هيچ کمکي به روستاييان اين شهرستان ها نشده است و قنات ها و چشمه ها نياز به احيا دارد ولي کسي به سراغ آن ها نرفته است مي افزايد: انتظار داريم مسئولان به فرياد روستاييان برسند چرا که در سخت ترين شرايط دارند روزگار مي گذرانند و اگر دير به کمک آن ها شتافته شود و اعتبارات حمايتي دير ابلاغ و به دست آن ها برسد وضع زندگي مردم به هم خواهد ريخت و احياي دوباره آن مشکل خواهد بود.

اين عضو مجمع نمايندگان خراسان رضوي مي گويد: مهم ترين پيامد بي توجهي به روستاييان کوچ آن ها از روستاها به حاشيه شهر است که بازگرداندن آن ها کار سخت و نشدني است لذا مسئولان اگر مي خواهند کمک کنند الان وقت آن است. وي از ارسال نامه مجمع نمايندگان به مسئولان کشوري و پي گيري استاندار خبر مي دهد و با اشاره به کمبود امکانات و خشکسالي مفرط در منطقه، فشار بانک ها به روستاييان براي بازپرداخت تسهيلات را معضل جدي بيان مي کند و از دولت درخواست دارد با توجه به حجم بالاي خسارت خشکسالي لااقل با تمديد تسهيلات بانکي دولت به نحوي به فرياد آسيب ديدگان برسد.

«محمدکريم عابدي» نماينده مردم شهرستان هاي فردوس، بشرويه، سرايان و طبس نيز که به اتفاق مديران کل استان يزد در حال بازديد از روستاهاي بخش دستگردان طبس بود به خراسان مي گويد: موضوع خشکسالي چند سالي است که گريبانگير کشور شده و از آن جا که آب مانند طلا ارزشمند است و بدون آن نمي توان زندگي کرد لذا در قانون هدفمندي يارانه ها ۱۵درصد سرمايه گذاري ها به بخش کشاورزي و استفاده بهينه از آب اختصاص دارد و با تقبل ۸۰ درصد هزينه  اجراي طرح هاي آبياري نوين دولت گام اساسي را براي نجات کشاورزي کشور از تبعات کم آبي برداشته است.

وي معتقد است: رسانه ها بايد به جاي ترساندن مردم از خشکسالي و بحران، از اين فرصت استفاده کرده و مردم را به اصلاح ساختارهاي مصرف آب وحرکت به سوي کشت هاي مدرن و بهره وري راهنمايي کنند. وي با اشاره به افزايش بودجه کشاورزي مي گويد: صندوق حمايت از کشاورزان نيز تاسيس شده است که با تامين نقدينگي مي تواند در خدمت کشاورزان باشد.او در پاسخ به اين سوال که آيا خاص خشکسالي هم دولت کمکي در نظر گرفته است؟ اظهار مي دارد: در هر استان مديريت بحران فعاليت دارد و بحث خشکسالي هم يکي از پي گيري هاي اين ستاد است و اگر چه اعتبارات به خود شهرستان ها تفويض شده ولي هنوز رقمي خاص خشکسالي در نظر گرفته نشده است.

در حالي که امام جمعه گناباد در جنوب خراسان رضوي مدعي است خشکسالي در اين شهرستان به صورت يک فاجعه درآمده است و نياز به يک حرکت جهادي دارد، استاندار خراسان رضوي هم تاکيد دارد که خشکسالي در اين استان بايد به دغدغه مسئولان کشور تبديل شود.

حجت الاسلام «حسن صادقي» امام جمعه گناباد با اشاره به وضعيت خشکسالي در اين شهرستان مي گويد: در گناباد با يک خشکسالي ۱۳ساله روبه رو هستيم و کشاورزان انتظار دارند دولت در اين زمان آن ها را بيشتر از گذشته مورد حمايت خود قرار دهد.وي افزود: خشکسالي در شهرستان گناباد بيشتر در کاخک و روستاهاي اطراف آن به صورت يک فاجعه درآمده است که يک زلزله خاموش است و نياز به يک حرکت جهادي دارد.امام جمعه گناباد ادامه داد: در بخش کاخک و روستاهاي اطراف آن مردم تنها براي زنده نگه داشتن درختان با تانکر آب مي آورند که اگر بخشکد مردم روانه شهر خواهند شد و اين در حالي است که در سال هاي گذشته يارانه اي براي تانکرها در نظر گرفته مي شد ولي سال گذشته اين کمک نيز حذف شد و الان براي يک تانکر آب و زنده نگه داشتن درختان تا سال آينده بايد ۵۰هزار تومان بپردازند در حالي که هيچ درآمدي هم ندارند.

با اين حال استاندار خراسان رضوي هم گفت: خشکسالي در استان بايد به دغدغه مسئولان کشوري تبديل شود.

محمود صلاحي در ديدار با مسئولان دستگاه هاي اجرايي مرتبط با خشکسالي کشاورزي اظهار داشت: متاسفانه ذهنيت بعضي از اقشار جامعه و حتي مسئولان از وضعيت استان خراسان رضوي استاني با گردش مالي بالا و بارندگي هاي مناسب است.

وي با اشاره به اين که هم اکنون بيش از ۹۰درصد مساحت استان دچار خشکسالي شديد و حاد است، افزود: بايد ابعاد و آثار خشکسالي در مناطق مختلف استان به وزراي محترم و مسئولان مرتبط شناسانده شود تا در تصميم گيري ها و توزيع اعتبارات در سطح ملي منعکس و مد نظر قرار داده شود.استاندار خراسان رضوي تصريح کرد: به دليل وسعت، جمعيت و خاص بودن شرايط استان، بحران خشکسالي خراسان رضوي را بايد به دغدغه اي براي وزراي مرتبط و معاونان رئيس جمهوري تبديل کنيم.

نماينده مردم اصفهان در مجلس شوراي اسلامي هم گفت: دود خشکسالي هاي چند سال اخير در چشم مردم مناطق شرق اصفهان رفته و در حال حاضر مردم شهرهاي پايين دست با معضل نبود آب دست و پنجه نرم مي کنند.

به گزارش فارس «حميدرضا فولادگر» با اشاره به کم آبي و خشک شدن رودخانه زاينده رود اظهار داشت: در خشکسالي هاي پياپي در چند سال اخير بيشترين خسارت متوجه کشاورزان شرق اصفهان که اين حرفه تنها منبع درآمد و ارتزاق آن ها به شمار مي رود، شده و اين در حالي است که در مناطق بالادست کشاورزي شغل دوم و يا سوم مردم محسوب مي شود.

وي با اشاره به اين که مديريت اجرايي در مورد استفاده از منابع آبي کوتاهي کرده است، تصريح کرد: عملکرد ضعيف مديران مياني در چند سال اخير سبب به وجود آمدن اين وضعيت حساس شده است و دود خشکسالي ها در چشم مردم مناطق شرق رفته و در حال حاضر مردم شهرهاي پايين دست با معضل نبود آب دست و پنجه نرم مي کنند.

رئيس شوراي اسلامي بخش مرکزي دماوند نيز گفت: تامين آب زراعي نخستين اولويت مناطق روستايي شهرستان دماوند محسوب مي شود اما کشاورزان براي دريافت بودجه هاي خشکسالي سردرگم هستند.

به گزارش خبرگزاري فارس «جعفر سيدآبادي» اظهار کرد: مسئولان جهاد کشاورزي شهرستان و مديران امور بودجه استان تهران در حالي از اختصاص اعتبارات خشکسالي سخن به ميان مي آورند که نامه اي در اين خصوص به نواحي روستايي ابلاغ نشده است.

وي تصريح کرد: بر اساس نامه هاي ارسالي از سوي اهالي مناطق روستايي به بخشداري مرکزي دماوند و شوراي اسلامي اين بخش هيچ گونه بودجه اي براي خشکسالي به اين نواحي پرداخت نشده است.

رئيس شوراي اسلامي بخش مرکزي دماوند با بيان اين که کشاورزي دماوند با کمبود آب زراعي مواجه است، افزود: تامين آب زراعي نخستين اولويت مناطق روستايي شهرستان دماوند محسوب مي شود اما کشاورزان براي دريافت بودجه هاي خشکسالي سردرگم هستند.سيدآبادي خواستار شفاف سازي در اختصاص اعتبارات خشکسالي به مناطق روستايي شد و افزود: خواسته به حق مردم و به تبع آن بخشداري و شوراي اسلامي بخش مرکزي دماوند شفاف سازي در اختصاص اعتبارات خشکسالي و ابلاغ کتبي آن به اهالي است تا دست کم تکليف کشاورزان در اين زمينه مشخص شود.

خشکسالي گسترده در استان فارس علاوه بر کاهش ۵۰۰ هزارتني توليد گندم، افزون بر ۳۸ هزار ميليارد ريال خسارت به بخش کشاورزي وارد کرده است. مهندس «انوشيروان کاظمي» معاون برنامه ريزي و امور اقتصادي جهاد کشاورزي استان فارس به ايسنا گفت: متاسفانه ميزان خسارت آن قدر گسترده و وسيع است که اعتبارات تخصيصي تنها بخش بسيار ناچيزي از خسارت ها را جبران مي کند. به گفته وي در سال ۸۷ بيش از ۱۴ هزار ميليارد ريال، در سال ۸۸ حدود ۲۵ هزار ميليارد ريال و در سال ۸۹ نزديک به ۳۹ هزار ميليارد ريال و امسال ۳۸ هزار ميليارد ريال حجم خسارات خشکسالي برآورد شده ولي اعتبارات خشکسالي استان در سال ۸۷ معادل 13.8 درصد کل خسارات و در سال ۸۸ تنها 4.3 درصد حجم خسارات بوده است.

به گفته وي حمايت دولت و تخصيص اعتبارات کافي براي حمايت از توليدکنندگان و بازسازي زيرساخت ها ضروري است.

استان بوشهر در حاشيه خليج فارس نيز از استان هاي درگير با پديده خشکسالي است به گونه اي که به گفته «رضا سبحانيان» معاون آبخيزداري اداره کل منابع طبيعي و آبخيزداري اين استان در ۲۴ سال گذشته ۱۸ سال با پديده خشکسالي روبه رو بوده است.وي مي گويد: اين امر شرايط بحراني را در تامين آب کشاورزي اين استان ايجاد کرده و بيلان منفي چاه هاي کشاورزي و کاهش دبي  رودخانه ها نگران کننده است.

مدير جهاد کشاورزي کاشان از فاجعه بزرگ خشکسالي و بحران مرگ تدريجي بخش کشاورزي در اين شهرستان خبر داد.

جواد امان پور به خبرنگار باشگاه خبرنگاران گفت: بزرگ ترين مشکل بخش کشاورزي رسيدن اعتبارات پس از فصل تابستان است.وي، با اشاره به تخصيص اعتبار يک ميليارد و ۶۰۰ميليون ريالي مديريت بحران استان اصفهان به بخش کشاورزي اين شهرستان در سال جاري افزود: اختصاص اين اعتبار کمک بزرگي براي جلوگيري از فاجعه بزرگ خشکسالي و نابودي کشاورزي در کاشان است.به گفته وي، براي جلوگيري کامل از وقوع فاجعه بزرگ خشکسالي و مرگ تدريجي کشاورزي در کاشان مبلغ ۲۰ ميليارد ريال براي لوله گذاري، مرمت قنات ها و تامين آب مورد نياز است.مدير جهاد کشاورزي کاشان، ميزان آبدهي ۵۰۰ رشته قنات هاي اين شهرستان را در سال هاي عادي ۱۲۰ ميليون متر مکعب دانست و گفت: متاسفانه در حال حاضر به علت خشکسالي امسال بيش از ۴۰ درصد از اين ميزان آبدهي يعني حدود ۴۸ ميليون متر مکعب آن کاهش يافته است.

۶۰ درصد کشاورزان چهارمحالي به علت خشکسالي، گندم هاي ديم را به جاي علوفه برداشت کردند.

به گزارش موج «نورا... حيدري دستنايي» نماينده مردم اردل و فارسان در مجلس با انتقاد از فقدان برنامه ريزي دقيق براي مهار آب هاي سطحي استان چهارمحال و بختياري، خشکسالي را مهم ترين مشکل کشاورزان اين استان اعلام کرد و گفت: چهارمحال وبختياري پرآب ترين استان کشور است که به علت فقدان برنامه ريزي با خشکسالي دست وپنجه نرم مي کند.

نماينده مردم اردل، فارسان، کيار و کوهرنگ در مجلس شوراي اسلامي، تصريح کرد: در چند سال گذشته با تغيير شکل بارش در استان چهارمحال و بختياري از برف  به باران، شاهد اين هستيم که اين استان پربارش به علت فقدان برنامه ريزي براي مهار آب هاي روان با مشکل خشکسالي روبه رو شده است و سفره هاي زيرزميني اين استان نيز در حال خالي شدن هستند.

و اما اقليم اين مرز و بوم و تغييرات اقليمي دنيا روزهاي سخت تري را پيش روي ما قرارداده و تاکنون مديريت نادرست خشکسالي اثرات سوئي را بر کشاورزي و دام پروري  ما به جا گذاشته است. اينک فعالان اقتصاد کشاورزي با تاکيد بر لزوم تهيه يک طرح جامع براي مقابله با خشکسالي تاکيد دارند که خروج از دوره خشکسالي به معني تمام شدن تبعات منفي ايجاد شده طي ساليان گذشته نيست، بخش هاي آسيب ديده از خشکسالي نياز به حمايت ها و سرمايه گذاري هاي دولت دارد.

خشکسالي همواره به عنوان يکي از پديده هاي اقليمي زيان بار مطرح بوده و با توجه به ميزان خسارت اقتصادي و اجتماعي که به بار مي آورد به عنوان يکي از بلاياي طبيعي محسوب مي شود.ايران هم جزو مناطق کم باران جهان است و بر اساس گزارش هاي رسمي هم اکنون ۷۶ درصد مساحت کشور درگير خشکسالي است و تداوم خشکسالي ۱۳ ساله در بسياري از نقاط کشور ادامه حيات روستاييان را مشکل کرده و آهنگ مهاجرت را نواخته است. اگرچه صاحب نظران مديريت نادرست خشکسالي را سبب افزايش تأثيرات سوء آن بر کشاورزي و دام پروري مي دانند و مسئولان هم سال هاست که از مديريت ريسک و تهيه طرح جامع براي مقابله با خشکسالي سخن مي گويند ولي تغيير اقليم و شرايطي که امروز در بسياري از نقاط ايران وجود دارد لزوم تهيه يک طرح جامع و راهبردي در حوزه خشکسالي و تغيير رويکردها به سمت اصلاح ساختارها و فعاليت هاي زيربنايي را الزامي کرده است. حمايت دولت و سرمايه گذاري اولين انتظار روستاييان براي کاهش مشکلات اين درد کهنه و رنج آور است اما گويا مسئولان ستاد مديريت بحران در خواب زمستاني هستند

خسارت ناشي از خشکسالي در بشرويه 250 ميليارد ريال برآورد شد. معاون مدير جهاد کشاورزي بشرويه به گزارشگر اعزامي «خراسان جنوبي» گفت: حجم برآورد ريالي خسارت وارده به محصولات زراعي و باغي، دام و طيور، منابع طبيعي و منابع آبي اين شهرستان در سال زراعي جاري بيش از 250 ميليارد ريال است.

مهندس«محمدرضا اکبري مقدم» اعتبار مورد نياز براي جبران خسارت و انجام کارهاي زيربنايي را 300 ميليارد ريال اعلام کرد و با توجه به تداوم خشکسالي 13 ساله خواستار توجه جدي مسئولان کشور و استان به شرايط خاص اين شهرستان کويري شد.

وي ميزان بارندگي در سال زراعي 89 – 88 را 2/89 ميلي متر و در سال زراعي 90-89 را 8/60 ميلي متر اعلام کرد و گفت: اين در حالي است که 6/22 ميلي متر از اين حجم بارندگي فقط در مدت نيم ساعت و در محدوده مسکوني شهر اتفاق افتاد که هيچ تاثيري در مزارع و محصولات نداشت. وي افزود: خشکسالي متوالي در منطقه باعث خشکيدن، کاهش دبي برخي قنات ها، افت سطح آب هاي زيرزميني و کاهش آبدهي چاه ها شده است و شوري آب و خاک، کاهش رطوبت نسبي هوا، افزايش دماي محيط و تبخير بيش از حد آب از سطح خاک نيز از ديگر آثار سوء تداوم خشکسالي در منطقه است.

به گفته «اکبري مقدم»، اين مسئله باعث شور شدن خاک در زمين ها و افزايش آثار زيان بار شوري خاک و به تبع آن کاهش توليد محصولات زراعي و باغي شد. وي گفت: خشکسالي همچنين باعث از بين رفتن علوفه هاي مرتعي شده و تلفات زيادي به دام هاي منطقه بر اثر سوء تغذيه و کمبود علوفه وارد کرده است.

وي افزود: در بشرويه 111 هزار و 723 رأس دام سبک، 8 هزار و 282 رأس دام سنگين، 27 هزار قطعه طيور تخم گذار و 386 هزار قطعه طيور گوشتي و نگهداري هزار و 198 نفر شتر وجود دارد.

وي ميزان افت روزانه توليد شير گوسفند و بز اين شهرستان را 2 هزار و 234 کيلوگرم به ارزش 9 ميليون ريال اعلام و تصريح کرد: خسارت سالانه اين کاهش توليد شير 536 ميليون و 270 هزار ريال برآورد شده است. وي به کاهش توليد پشم،کرک و مو در 84 هزار و 909 رأس گوسفند و 26 هزار و 814 بز اشاره کرد و افزود: خشکسالي باعث کاهش توليد 8 هزار و 491 کيلوگرم پشم و 536 کيلوگرم کرک شده است. وي با اشاره به تلفات 11 هزار رأس دام در منطقه، خسارت مرگ و مير گوسفند و بز را 14 ميليارد و 523 ميليون و 990 هزار ريال اعلام کرد.

معاون مدير جهاد کشاورزي بشرويه با ابراز نگراني از فقر مراتع و لزوم تغذيه دستي کل دام هاي منطقه با هزينه 83 ميليارد و 792 ميليون ريال گفت: دام داران مجبور به فروش بره هاي نارس به دليل فقر مراتع و کمبود علوفه شده اند و سقط جنين در هزار و 564 رأس گوسفند و بز به وقوع پيوسته است. وي با تاکيد بر کاهش وزن دام منطقه به ميزان 391 تن، هزينه هاي تامين علوفه و درمان بيماري هاي دامي را بسيار سنگين توصيف و در عين حال جمع خسارت ناشي از خشکسالي در بخش دام اين شهرستان کويري را 213 ميليارد و 384 ميليون و 191 هزار ريال اعلام کرد.

وي با اشاره به خسارت زنبورداران و شترداران اين شهرستان از مسئولان خواست اعتبار لازم براي حمايت از تداوم کشاورزي و دامداري در اين منطقه را تامين کنند.

وي افزود: براي تطابق با شرايط خشکسالي و جلوگيري از آثار زيان بار آن به کشاورزان توصيه شده است تا نسبت به کاشت محصولاتي که نياز آبي کمتري دارد و طول دوره رشد آن ها کوتاه تر است، اقدام کنند.

وي توصيه به کاشت پسته به عنوان گياهي با نياز آبي کم و مقاوم به شرايط شوري و سازگار با محيط را از ديگر اقدام هاي اين اداره برشمرد.

«ناشنوايي درد است اما بزرگ تر از آن درد، درد کساني است که مي شنوند ولي عمل نمي کنند» اين سخن زنده ياد دکتر «فياض بخش» موسس سازمان بهزيستي کشور است که وقتي با ناشنوايان عجين شوي عمق معناي آن را درک خواهي کرد.

حکايت «انتظار ۵ هزارو۵۰۰ بيمار براي عمل کاشت حلزون شنوايي» بهانه اي شد که زبان گوياي جماعتي از ناشنوايان کشور باشيم.

«سميه» دختر بچه ۶ ساله و ناشنواست و در اوج عطش براي شنيدن دل پردردي دارد. او اگر قادر به تکلم و نوشتن باشد حتما از بي توجهي والدين اش در تشخيص و درمان به موقع ناشنوايي خود خواهد گفت و خواهد نوشت، اگر درک مي کرد که ضعف بنيه مالي و نداري پدر دليل ديگر درمان نشدن اوست باز هم قادر به شکايت نبود.

امروز متخصصان اقدام براي علاج او با انجام عمل جراحي و کاشت حلزون شنوايي را کم اثر مي دانند و سميه بايد يک عمر ناشنوا بماند، ناشنوايي که ناچار لال خواهد بود و يک عمر بايد معلول و مددجو قلمداد شود، اگر ناشنوايي او به موقع تشخيص داده مي شد و به موقع براي درمانش اقدام مي شد شايد امروز در شمار صدها بيمار ناشنواي در نوبت دريافت خدمات نبود.

او عطش شنيدن دارد ولي افسوس! چرا که پزشکان مي گويند درمان کم شنوايي يا ناشنوايي کودکاني که مادرزادي اين مشکل را دارند يا کودکاني که دراثر حوادث و بيماري هاي ديگر شنوايي خود را از دست مي دهند فقط تا سن ۴ يا ۵ سالگي امکان پذير است و با افزايش سن اميدي به بازگشت شنوايي نيست.

اما کاشت حلزون شنوايي هم هفت خوان دارد که خيلي از والدين وخانواده ها موفق به پشت سر گذاشتن آن نمي شوند، هر سال ۱۵۰۰ کودک ناشنوا متولد مي شوند و حدود ۴ هزار نفر ناشنوا هم در نوبت عمل جراحي کاشت حلزون شنوايي هستند. با اين حال هر سال تنها ۵۰۰ پروتز حلزون شنوايي توسط دولت خريداري مي شود و به سختي در اختيار نيازمندان قرار مي گيرد.

بالا بودن هزينه عمل کاشت حلزون شنوايي و مشارکت نکردن بيمه ها در تامين بخشي از اين هزينه و استضعاف مالي خانواده ها اصلي ترين دغدغه والدين کودکان داراي معلوليت کم يا ناشنوايي است.

«محمديان» پدر يک کودک خردسال و ناشنوا به خراسان مي گويد: در ۱۸ ماهگي سن کودکم متوجه شديم که وي کم شنواست و با آزمايش و مراجعه به پزشک متخصص به يقين رسيديم و پزشک معالج پيشنهاد کرد که هر چه زودتر براي انجام عمل کاشت حلزون شنوايي اقدام کنيم تا فرزندم شنوايي خود را به دست آورد. حالا که ثبت نام کرده ام با وجود اين که دولت حدود ۲۰ ميليون تومان براي تهيه حلزون و عمل کمک مي کند ولي تامين ۵ ميليون تومان باقي مانده براي من و خانواده ام غيرممکن است.

او مي افزايد: متاسفانه بيمه ها هم ارائه اين خدمت را جزو تعهدات بيمه اي خود نمي دانند و خيلي از خانواده ها به دليل نداشتن تمکن مالي زيربار عمل به موقع کودکان خود نمي روند.

دکتر «محمد مهدي قاسمي» رئيس مرکز کاشت حلزون شنوايي خراسان رضوي با اشاره به راه اندازي اين مرکز از سال ۷۶ در مشهد به ما مي گويد: تاکنون حدود ۳۲۰ عمل کاشت حلزون شنوايي در اين مرکز انجام شده است و در حالي که توانايي ما تعداد ۱۰۰ پروتز در سال است معمولا سهم اندکي مثلا ۳۰ پروتز در سال به اين مرکز اختصاص پيدا مي کند.

به گفته وي متقاضيان که در نوبت هاي انتظار طولاني قرار دارند بايد سهم مشارکت يا هزينه پرداختي خود که حداقل ۶ ميليون تومان است را به حساب هيئت امناي ارزي وزارت بهداشت و درمان در تهران واريز کنند و هزينه هاي بيمارستان، پروتز و عمل را هيئت امنا از تهران پرداخت مي کند.

اين پزشک متخصص گوش و حلق و بيني به هزينه سنگين اين عمل و پروتز آن اشاره مي کند و مي افزايد: هزينه اين عمل براي دولت ۲۵ ميليون تومان تمام مي شود که در حال حاضر ۶ ميليون تومان آن از والدين تأمين مي شود و اگرچه قرار بوده است سازمان بهزيستي بر اساس مصوبات قانوني که دارد ۳ ميليون تومان از اين مبلغ را به خانواده ها برگرداند ولي معمولا اين مبلغ خيلي دير پرداخت شده يا اصلا پرداخت نمي شود.

دکتر «امير حسين قاضي زاده» متخصص گوش، حلق و بيني درباره اهميت کاشت حلزون در کودکان داراي مشکل ناشنوايي مادرزادي يا افرادي که به دليل بيماري گوش داخلي آن ها از بين رفته است مي گويد: کاشت حلزون شنوايي در اين قبيل کودکان موجب بازگشت شنوايي آن ها مي شود و ايجاد شنوايي در آن ها به معني بازگشت به زندگي و يافتن هويت اجتماعي و برگشت به جامعه است لذا کاشت حلزون شنوايي احياي يک انسان کامل است.

وي مي افزايد: اگر ناشنوايي اين قبيل بيماران در سنين کودکي برطرف نشود آموزش پذيري آن ها کم و باعث عقب ماندگي تحصيلي آن ها خواهد شد و اين افراد به جاي يک نيروي مولد به عنوان يک معلول مصرف کننده و متقاضي دريافت خدمات خواهند شد.

وي با ذکر اين نکته که افراد ناشنوا، کر و لال مي شوند مي گويد: بهترين فرصت براي باز گرداندن آن ها به زندگي اجتماعي قبل از کامل شدن سن يادگيري تکلم يعني تا ۳ سالگي است و بهترين نتيجه عمل کاشت حلزون قبل از ۳ ساله شدن آن ها خواهد بود چرا که هرچه اين عمل به تأخير بيفتد درمان سخت تر و عقب ماندگي و اختلاف سطح يادگيري تشديد خواهد شد.

در حالي که در بين پزشکان اختلاف نظرهايي درباره اثر کاشت حلزون شنوايي در بيماران وجود دارد و عده اي آن را براي بيماران داراي ناشنوايي مادرزادي کم اثر مي دانند، رئيس انجمن متخصصان گوش، حلق و بيني ايران مدعي است افرادي که به طور مادرزادي ناشنوا به دنيا مي آيند نمي توانند صحبت کردن را بياموزند در نتيجه کر و لال مي شوند در اين شرايط تنها راه درمان اين بيماران کاشت حلزون شنوايي است.

دکتر «محمد تقي خرسندي» مي افزايد: ناشنوايي مادرزادي به عللي مانند بيماري مادر در دوران بارداري، استفاده مادر از برخي داروها در اين مدت و ازدواج هاي خويشاوندي به وجود مي آيد. اين افراد حداکثر تا ۵ سالگي مي توانند تحت عمل جراحي کاشت حلزون شنوايي قرار بگيرند، اگرچه اين عمل تا ۱۰ سالگي نيز انجام مي شود ولي نتيجه لازم را ندارد چون افرادي که بعد از ۵ سالگي تحت اين عمل قرار مي گيرند فقط مي توانند صداها را بشنوند و قادر به تشخيص آن ها نيستند.

اما دکتر «ابراهيم رزم پا» متخصص و جراح گوش و حلق و بيني مدعي است ناشنوايان غيرمادر زادي گزينه هاي بهتري براي کاشت حلزون هستند. او مي گويد: گروهي از افراد به طور مادر زادي ناشنوا هستند و عده اي نيز در هنگام تولد شنوايي داشته اند ولي به عللي مانند بيماري، ضرب ديدگي و يا تصادف شنوايي خود را از دست داده اند و افرادي که ناشنوايي آن ها مادر زادي نيست گزينه هاي بهتري براي کاشت حلزون هستند و درصد موفقيت آن ها بيشتر است، البته با پيشرفت اين دستگاه، امکان موفقيت در افرادي که مادر زاد ناشنوا بوده اند نيز وجود دارد.

با اين حال يک سوال درباره استفاده از سمعک نيز در بين ناشنوايان مطرح است آيا نمي توان با تهيه سمعک که به مراتب هزينه و عوارض کمتري نسبت به عمل جراحي کاشت حلزون دارد مشکل کم شنوايي را درمان کرد؟

«رزم پا» پزشک متخصص و جراح گوش با اشاره به اين که کاشت حلزون شنوايي روشي متفاوت با سمعک است مي گويد: افراد با مشکلات شنوايي تا زماني که قادر به استفاده از سمعک هستند معمولا نيازمند کاشت حلزون نيستند و اين عمل براي افرادي توصيه مي شود که کاهش شنوايي آن ها به قدري است که سمعک جواب گوي آن نيست.

دکتر «سهيلي پور» از پزشکان متخصص اصفهان نيز مي گويد: کاشت حلزون در نوزادان بيش از ساير بيماران صورت مي گيرد و نتايج آن در کودکان يک تا ۲ ساله مطلوب تر از ساير بيماران است.

به گفته وي از هر ۴ هزار کودک متولد شده، کري ارثي در يک نفر ديده مي شود و از هر ۸ نفر يک نفر حامل ژن مغلوب کري است و نيمي از کاهش شنوايي ها در سنين کودکي هم علت ژنتيکي دارد.

حال که با وجود پزشکان متخصص و امکانات بالقوه پزشکي زمينه درمان بسياري از بيماري ها در کشور فراهم است دليل انتظار طولاني مدت ناشنوايان براي دريافت خدمات پزشکي چيست؟

رئيس انجمن متخصصان گوش، حلق و بيني کشور و استاد دانشگاه علوم پزشکي تهران مي گويد: در حالي که در ايران بهترين متخصصان عمل کاشت حلزون شنوايي فعاليت مي کنند و آنان آمادگي دارند که روزانه ۲تا۳ عمل جراحي انجام دهند و علاوه بر آن تعداد مراکز انجام اين عمل نيز کافي است اما به علت محدود بودن تعداد پروتز و گران بودن آن تعداد عمل هاي جراحي محدود است.

دکتر «محمدتقي خرسندي» با اعلام اين که خوشبختانه تحريم ها شامل حال تهيه اين پروتز نشده و محدوديت تعداد پروتز به دليل مشکلات ديگري است درباره افراد در انتظار نوبت مي گويد: هزارو۵۰۰بيمار در فهرست و ۴هزارو۵۰۰بيمار خارج از فهرست در نوبت عمل داريم که چنان چه پروتز به دست متخصصان ايراني برسد به سرعت عمل مي کنيم و توانايي آن را داريم که در هر مرکز روزي ۳عمل انجام دهيم.

متاسفانه در فهرست طولاني بيماران در نوبت جراحي کاشت حلزون بيماران بالاي ۴سال را نمي پذيريم چرا که حداکثر ۳سال اين افراد بايد در نوبت عمل قرار گيرند، ما اگر بيمار ۴ساله را بپذيريم بعد از ۳سال انتظار بيمار به سن ۷سالگي مي رسد که ديگر عمل براي آن ها سودي نخواهد داشت.

به گفته وي سرمايه گذاري در کاشت حلزون شنوايي ۱۵برابر هزينه پروتز براي دولت بازدهي دارد.

«سعيد سهيلي» رئيس بخش گوش، حلق و بيني مرکز آموزشي درماني الزهرا(س) اصفهان نيز دسترسي نداشتن آسان بيماران به پروتز حلزون براي اين جراحي را تنها مشکل کاشت حلزون گوش در اين استان مي داند و مي افزايد: هزينه بالاي تهيه پروتز امکان خريد آن را براي بيماران مشکل مي کند. به گفته وي چون پروتز حلزون کاملا وارداتي است و بخش دولتي آن را به تعداد محدودي خريداري مي کند در شهرستان ها نيز کم توزيع مي شود.

وعده رئيس جمهوري براي خريد ۱۵۰۰ حلزون شنوايي بيماران عملي نشده است.

دکتر «محمد تقي خرسندي» رئيس انجمن متخصصان گوش، گلو و بيني ايران چند روز قبل در دومين کنگره بين المللي کاشت حلزون در تهران اعلام کرد: رئيس جمهور سال گذشته در روز جهاني ناشنوايان قول خريد هزارو۵۰۰پروتز را داد که هنوز اين قول عملي نشده است.

به گفته وي تاکنون بودجه لازم براي تامين پروتز کافي اختصاص داده نشده است هر چند که رئيس جمهور دستور اين کار را صادر کرده اند ولي همچنان تامين بودجه در حال طي کردن مراحل خود است.

دکتر «محمدمهدي قاسمي» رئيس مرکز کاشت حلزون شنوايي خراسان رضوي نيز مي گويد: رئيس جمهور براي شکسته شدن انتظار طولاني مدت بيماران متقاضي عمل کاشت حلزون شنوايي قول خريد يک هزارو۵۰۰ پروتز را داده است ولي با گذشت يک سال و نيم از تحقق اين قول خبري نيست و نامه اقدام فوري ايشان در معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رئيس جمهور مانده است.

دکتر «اميرحسين قاضي زاده» عضو کميسيون بهداشت و درمان مجلس شوراي اسلامي با تاکيد بر رسالت وزارت بهداشت و درمان براي پيش گيري از تولد نوزادان ناشنوا با انجام مشاوره هاي ژنتيکي به خراسان مي گويد: به دليل گران بودن پروتز حلزون شنوايي که از خارج تامين مي شود، خريداري آن توسط دولت انجام مي شود و به دليل تامين نشدن به موقع آن در حال حاضر ۱۵۰۰نفر در نوبت عمل کاشت حلزون شنوايي هستند که اگر در يک سال اين افراد تحت عمل قرار گيرند دغدغه ها کمتر شده و مشکلات به حداقل خواهد رسيد.

وي درباره وعده رئيس جمهور براي تامين اعتبار تامين پروتز حلزون شنوايي مي گويد: پس از آن که موضوع حذف انتظار کودکان ناشنوا با رئيس جمهور مطرح شد دکتر احمدي نژاد با تامين اعتبار تامين پروتز و هزينه هاي عمل اين افراد موافقت کرد و با پي گيري مجلس شوراي اسلامي رديف بودجه ۳۰ميليارد توماني هم در لايحه بودجه سال۹۰ پيش بيني شد ولي اگر اعتبارات اختصاص نيافته اين موضوع را وزارت بهداشت و درمان بايد پي گيري کند.

پي گيري خراسان براي دريافت آخرين اقدامات مسئولان وزارت بهداشت و درمان به ويژه در حوزه بودجه و اعتبارات معاونت درمان و هيئت امناي ارزي به نتيجه اي نرسيد!

سالانه حدود يک هزارو ۵۰۰ بيمار ناشنوا در ايران متولد مي شوند و هم اکنون يک هزار و ۵۰۰ بيمار در فهرست انتظار و ۴ هزار بيمار خارج از فهرست انتظار متقاضي عمل جراحي کاشت حلزون شنوايي هستند اين در حالي است که سالانه تنها ۵۰۰ پروتز حلزون شنوايي توسط دولت از خارج تامين مي شود و به دليل بالا بودن قيمت آن در حال حاضر خيلي از خانواده ها حتي در فرآيند دولتي موفق به تهيه آن نمي شوند. البته رئيس جمهور يک سال و اندي قبل قول داده بود هزينه خريد يک هزارو۵۰۰ پروتز را تامين کند ولي گويا اين وعده هنوز عملي نشده است. از طرفي بيمه ها نيز اين عمل را در پوشش حمايتي ندارند و هزينه بسيار سنگين کاشت حلزون شنوايي به دغدغه خانواده هاي داراي کودکان ناشنوا تبديل شده است.تلاش براي کاهش آمار تولد کودکان ناشنوا با کنترل مادران باردار و مشاوره هاي ژنتيکي قبل و بعد از ازدواج و غربالگري کودکان قبل از ۳ سالگي وظايف متوليان در بحث پيش گيري است چرا که «علاج واقعه قبل از وقوع بايد کرد».

«افزايش ۲ برابري ميزان فرونشست زمين» خبري که در رسانه ها ديده ايم ولي کمتر به اهميت و عواقب آن فکر کرده ايم. خيلي ساده از کنار اين خبر هم گذشتيم و آن را هم مانند ساير خبرهاي روزمره فقط شنيديم يا ديديم و...

اما وقتي دکتر «محمدجعفر شجاع طاهري» از استادان زمين شناسي و کارشناسان خبره اين حوزه اين خبر را مي شنود در اولين کلام مي گويد:«مدرک و مستندات شما چيست؟ اين حرف خيلي بزرگ و داراي تبعات سنگيني است.» اين جاست که متوجه مي شوم چه خبر است خطر بغرنج تر از آن چيزي است که تصور مي کنيم.

البته خودم هم به صحت و سقم اين خبر که هفتم آذرماه روي خروجي خبرگزاري مهر رفته است شک مي کنم. منبع خبر «محمدرضا اسدي» يک کارشناس منابع آب ذکر شده و امکان پيدا کردن و گفت وگوي مستقيم با او براي اطلاع از مستنداتش درباره اين خبر فراهم نمي شود.»

او گفته است:«در حالي که ميزان فرونشست سالانه ۴ ميلي متر در کشورهاي پيشرفته، بحراني قلمداد مي شود در سال ۸۵ ميزان فرونشست در کشور ما ۱۷ سانتي متر در سال بوده و در سال جاري اين ميزان به ۳۶ سانتي متر افزايش يافته است.»

موضوع را با مهندس «محمدجواد بلورچي» مدير امور زمين شناسي، مهندسي، مخاطرات و زيست محيطي سازمان زمين شناسي اکتشافات معدني کشور در ميان مي گذاريم او هم با اظهار تعجب مي گويد:«اين آمار و ارقام مربوط به فرونشست زمين در دشت تهران است، ضمن اين که آمار را نيز خودم چندي قبل در همايش توانمندي هاي زمين شناسي و معدني غرب کشور در سنندج اعلام کرده بودم.»

پس مشخص مي شود که آمار ارائه شده توسط «مهر» مربوط به استان تهران است نه کل کشور. اما قصه چيست؟ پديده خطرناک فرونشست زمين در ايران که از آن به «زلزله خاموش و سرطان پوسته زمين» تعبير مي شود چگونه است و براي مهار آن چه بايد کرد؟

نشست يا فرونشستن زمين پديده اي است که در اثر خالي شدن آب بافت هاي متراکم و لايه هاي زيرين سطح زمين رخ مي دهد و در اثر آن سطح زمين به صورت تدريجي و در برخي موارد به صورت ناگهاني فرو مي نشيند.

به اعتقاد کارشناسان اين نشست باعث ايجاد ترک و شکاف هايي در زمين شده و باعث تاثير روي الگوي جريان هاي زيرزميني و سطحي، تغيير کيفيت آب هاي زيرزميني، تغيير شکل سطح زمين، سيل  خيزي مناطق و... مي شود.

آنان بر اين باورند که پديده فرونشست که هم اکنون در ۲۰۰ دشت کشور مشهود است خطرش بيش از زلزله است زيرا وقتي در شهري زمين لرزه رخ دهد بعد از چند سال بالاخره بازسازي مي شود اما شهري که در اثر فرونشست از بين برود و آبخوانش تخليه شود ديگر با هيچ انرژي و سرمايه گذاري بازسازي نمي شود.

مهندس «محمد مجتبايي» کارشناس و پژوهشگر در حوضه آب نيز به خراسان مي گويد: حفر بي رويه غيراصولي و غيرکارشناسي چاه هاي آب و پمپاژهاي گسترده منابع آب زيرزميني در دهه هاي اخير در کشور ما که در منطقه نيمه خشک و خشک قرار دارد صدمات و خسارات فراواني را بر مخازن و منابع آب هاي زيرزميني به عنوان منبع اصلي آب کشور وارد کرده است.

به گفته وي افت آب هاي زيرزميني علاوه بر خشک شدن قنات ها، کاريزها و چشمه ها، حرکت لايه هاي آب شور به سمت منابع شيرين و تغيير کيفيت آب به شوري و تلخي را سبب شده ولي در عين حال افت آب در سفره هاي زيرزميني داراي خطر نشست زمين به علت خالي شدن لايه ها و خلل هاست که اين نشست ها علاوه بر تخريب برگشت ناپذير منابع زيرزميني، امکان بروز حوادث و فجايع در صورت واقع شدن در زيرسازه هاي حياتي انرژي مثل پالايشگاه ها، نيروگاه ها، خطوط انتقال انرژي مثل گاز و برق، تأسيسات حمل و نقل مانند خطوط راه آهن، فرودگاه ها، پل ها و جاده ها و صنايع و کارخانجات را به دنبال خواهد داشت.

«نصرا... کماليان» عضو کميسيون عمران مجلس و متخصص زمين و زلزله در اين باره به خراسان مي گويد: يکي از موارد مهم در دلايل فرو نشست که از مشکلات ساخته دست انسان است برداشت بي رويه آب از سفره هاي زيرزميني و خالي شدن لايه هاي تحتاني است. وقتي حجم آب کاهش مي يابد منافذي در بين لايه هاي خاک ايجاد مي شود که به دليل سنگيني لايه هاي بالايي آرام آرام اين منافذ پر مي شود و به مرور که اين يک دهم سانتي متر جابه جايي در لايه ها به سطح زمين مي رسد در مجموع از عمق ۲۰۰ متري تا سطح زمين مي تواند جابه جايي يا نشست ۵۰ سانتي متري اتفاق بيفتد.

نماينده مردم «قوچان و فاروج» مي افزايد: افزايش پديده فرو نشست در کشورمان نگران کننده است و با توجه به خطرها و تبعات آن بايد با جديت به مهار و کنترل آن بپردازيم.

او با اشاره به تبعات پديده فرونشست زمين مي گويد: اگر پديده فرونشست به صورت نامتقارن باشد و حتي در فاصله ۲۰ متري از يک سازه هم باشد باعث کج شدن ساختمان ها مي شود و ممکن است با ادامه يافتن باعث تخريب سازه ها بشود.

وي مي افزايد: علاوه بر آن پديده فرونشست ذخيره سازي آب در سفره هاي زيرزميني را هم دچار اخلال مي کند، به دنبال کم شدن حجم مخزن و شکست لايه هاي خاک و پر شدن منافذ رسوب آب به لايه هاي پاييني با مشکل مواجه مي شود و ديگر آب براي ذخيره به مخزن هاي زيرزميني نمي رسد که خطر اين پديده به مراتب بالاتر از خطر تخريب سازه هاست چرا که براي يک عمر سفره هاي زيرزميني را از دست مي دهيم.

«کماليان» با تأکيد بر به حداقل رساندن عوامل وقوع فرونشست زمين مي گويد: گاهي اوقات اين فرونشست ها راه نفوذ آب هاي زيرزميني را مي بندد و قنات ها را خشک مي کند و در نتيجه کشاورزي تعطيل و روستاها خالي از جمعيت مي شود.

مهندس «جمال روشن روان» رئيس سازمان زمين شناسي استان خراسان رضوي هم با تأييد بالا رفتن سرعت فرونشست در دشت هاي کشور به ما مي گويد: فرونشست زمين به دليل برداشت بي رويه آب از سفره هاي زيرزميني در تمام دشت هاي کشور وجود دارد ولي در برخي دشت ها سرعت آن بسيار بالا و نگران کننده است.

وي با اعلام اين که «در برابر اين موضوع همه بايد احساس خطر کنند» مي افزايد: شرايط استان خراسان رضوي هم وخيم است و در ۴ دشت بدترين شرايط را شاهديم، نرخ فرونشست در دشت کاشمر ۳۰ سانتي متر در سال است، در دشت مشهد هم اکنون بالاي ۲۵ سانتي متر فرونشست داريم و به بحران نزديک مي شويم.

به گفته وي در محدوده اي از مشهد (خين عرب و امتداد غرب آن تا چناران) فرونشست و چاله ها و شکاف هاي زيادي را شاهد هستيم و اين پديده به برخي واحدهاي مسکوني هم خسارت وارد کرده و در برخي نقاط هم ادامه کشاورزي را مختل کرده است.

وي شکافته شدن آسفالت معابر وجاده ها، نشست پل ها از جمله پل هاي جاده کلات و قائم مشهد را زنگ خطر براي کلان شهر مشهد بيان مي کند و مي افزايد: دشت هاي نيشابور و مه ولات هم بحراني بوده و نشست زمين در آن ها رو به گسترش است. در شمال غرب نيشابور و شهرستان فيروزه و در اطراف کال ماروس شکاف هايي به عمق ۴ تا۵ متر ايجاد شده است.

اين کارشناس زمين شناسي به تبعات ديگر اين پديده اشاره مي کند و مي گويد: علاوه بر ايجاد شکاف و تخريب پل ها، راه ها و خانه ها فرو نشست زمين زنجيروار حوادث ديگري را هم به دنبال خود دارد.

به گفته «روشن روان» سابقه نشست زمين در دشت مشهد به سال ۴۴ و ۴۵ باز مي گردد که با حفر چاه ها و برداشت هاي بي رويه طي سال هاي بعد نرخ فرونشست از ۲ و۳ ميلي متر در سال الان به حدود ۲۵ سانتي متر رسيده است.

شدت فرونشست در برخي دشت هاي ايران از جمله تهران دست کم ۹۰ برابر بيشتر از بحراني ترين شرايط در کشورهاي توسعه يافته جهان است. «محمد جواد بلورچي» مدير امور زمين شناسي، مهندسي، مخاطرات و زيست محيطي سازمان زمين شناسي و اکتشافات معدني کشور به خراسان مي گويد:  نرخ فرونشست در دنيا ۴ ميلي متر در سال است و در کشورهاي پيشرفته اين نرخ بحراني قلمداد مي شود با اين حال در سال ۸۵ نرخ فرونشست در دشت تهران ۱۷ سانتي متر بوده که در سال جاري به ۳۶ سانتي متر در سال افزايش پيدا کرده است.

به گفته وي تحقيقات و بررسي هاي سازمان زمين شناسي کشور نشان مي دهد که به علت خشکسالي هاي پياپي و تغييرات اقليمي طي سال هاي اخير نرخ فرونشست زمين در کشور افزايش يافته است ولي رقم دقيق و مستندي براي کشور نمي توان ارائه کرد چرا که هر دشت در نرخ فرونشست، عدد خاص خودش را دارد.

وي رقم ۹۰ برابر نرخ فرونشست بحراني ترين نقاط دنيا در ايران را به استناد تقسيم نرخ فرونشست سالانه ۳۶ سانتي متر در تهران صحيح مي داند و مي افزايد: شواهد حکايت از افزايش متوسط ميزان فرونشست در کشور دارد و تصريح مي کند: روند فرونشست رو به بهبودي ندارد!

اين مسئول با اشاره به اين که بيش از ۶ ميليارد متر مکعب اضافه برداشت از ذخاير زيرزميني داريم، مي افزايد: از حدود ۳۰۰ دشت کشور بيش از ۲۳۰ دشت حالت بحراني دارد و گسترش پديده فرونشست در اين دشت ها ضرورت بازنگري و تغيير در استراتژي مديريت منابع آب در راستاي توسعه پايدار کشور را صدچندان مي کند.

«محمد درويش» مدرس دانشگاه و فعال زيست محيطي کشور نيز به خراسان مي گويد: ظرفيت آب در کشور ما سالانه بين ۱۳۰ تا ۱۴۰ ميليارد متر مکعب است و بايد چيدمان توسعه بر اساس اين رقم صورت گيرد. 87.9 درصد از سرزمين ما در اقليم خشک واقع است و در برنامه ريزي ها بايد تغيير ميانگين بارش ها در سال تا ۶۰ درصد محاسبه و بر همين اساس براي مصرف آب برنامه ريزي شود. وقتي توسعه را بر اساس کشاورزي طراحي مي کنيم و نياز به آب بيشترداريم و خشکسالي ها هم سبب فشار مضاعف بر سفره هاي زيرزميني مي شود در نتيجه شاهد فرونشست زمين هستيم.

گزارش هاي سازمان زمين شناسي کشور حکايت از آن دارد که فرونشست هاي بزرگ «اختيارآباد» در نزديکي کرمان، دشت «کبودرآهنگ» و «فامنين» در همدان، دشت «معين آباد» ورامين، دشت «نظرآباد» تهران، دشت هاي رفسنجان، مشهد به وضوح مشهود است و در جنوب غرب تهران، اراک، نهاوند، خمين، گلپايگان، نطنز، يزد و ابرکوه نيز در حال شکل گيري مي باشد.

به گفته مسئولان اين سازمان دشت هاي کاشمر و رفسنجان با نرخ حدود ۳۰ سانتي متر در سال رکورد دارند و دشت هايي مانند «مهيار» اصفهان، اصفهان، کاشان، تهران، هشتگرد، ورامين، مشهد و قزوين با ۲۵ سانتي متر در سال فرونشست در رتبه بعدي هستند.

يک فعال زيست محيطي نيز به خراسان مي گويد: فرونشست زمين در روستاي آبي بيگلوي اردبيل و دشت هاي قهاوند و کبودرآهنگ استان همدان که فاصله معني داري با نقاط بياباني کشور دارند ناشي از برداشت بي رويه سفره هاي زيرزميني است.

«درويش» مي افزايد:  استان فارس بالاترين ميزان افت آب هاي زيرزميني را با 2.5 ميليارد متر مکعب تراز منفي دارد و از 6.5 ميليارد متر مکعب اضافه برداشت در کشور يک سوم آن مربوط به اين استان است. فارس به همين خاطر همواره اولين توليدکننده در محصولات کشاورزي بوده ولي هيچ کس به بحراني که امروز باغ هاي جهرم، انجيرستان هاي استهبانات و تالاب ها و درياچه هاي اين استان از نيريز و بختگان و مهارلو تا پريشان و ارژن را به اين روز انداخته است توجهي ندارد.

همان طور که صاحب نظران و کارشناسان «برداشت بي رويه از سفره هاي آبي و متعادل نبودن ميزان آب ورودي و خروجي مخازن» را علت اصلي پديده مخرب فرونشست بيان مي کنند تنها راه مهار اين پديده هم کنترل برداشت ها و نجات سفره هاي زيرزميني است.

تراز منفي آبخوان هاي کشور که ميزان آن از منفي ۶ميليارد متر مکعب در سال هم گذر کرده به معناي آن است که سالانه دست کم ۶ميليارد متر مکعب آب بيش از چيزي که در خاک فرو مي رود برداشت مي شود و اين يعني عين فاجعه.

«نصرا... کماليان» نماينده مجلس و عضو کميته زلزله مي گويد: فرونشست زمين خود يک زلزله خاموش و مخرب است که تنها راه حل جلوگيري از گسترش آن مهار برداشت آب از سفره هاي زيرزميني است.

وي با اشاره به نقش موثر انسان ها در افزايش اين بحران مي افزايد: شواهد امر نشان مي دهد که راهکارها براي مهار اين بحران ناکافي است.

مهندس «جمال روشن روان» رئيس سازمان زمين شناسي در خراسان رضوي هم تعادل بخشي به منابع آب زيرزميني و کنترل برداشت آب را اصلي ترين راه حل به حداقل رساندن فرونشست زمين بيان مي کند و به ما مي گويد: خشکسالي هاي متوالي و برداشت بي رويه آب و حفر چاه هاي متعدد براي تامين آب شرب در برخي دشت ها نظير مشهد سالانه يک متر افت سطح آب هاي زيرزميني را در پي داشته است واگر برداشت  آب کنترل نشود روز به روز شرايط بحراني تر خواهد شد.

به اعتقاد وي کمتر شدن برداشت آب و به تعادل رساندن حجم آب ورودي و تغذيه مخازن با ميزان آب استحصالي تنها راه نجات کشور از عواقب فرونشست زمين است.

«محمد درويش» مدرس دانشگاه نيز معتقد است: بي رويه توسعه دادن کشاورزي و تلاش نکردن براي افزايش راندمان آبياري که همچنان ۳۰تا۳۵ درصد است دليل اصلي اين بحران است.

به گفته وي در سال۲۰۰۱ اعلام شد که افت سطح آب کشور در ۳۰سال (از ۱۹۷۱ تا ۲۰۰۱) ۱۵متر معادل نيم متر در هر سال بوده است ولي مديرعامل شرکت منابع آب ايران به تازگي اعلام کرده است از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۱ اين وضع به مراتب بدتر شده و در ۸۰دشت کشور ميزان افت سالانه سطح آب ۲متر و در نيمي از دشت هاي کشور هم به يک متر در سال رسيده است که اين شرايط بسيار نگران کننده است.

چه کسي مسئول مهار اين بحران است؟ مدير امور زمين شناسي و مخاطرات زيست محيطي سازمان زمين شناسي کشور در پاسخ به ما مي گويد: سازمان زمين شناسي و اکتشافات معدني ايران فقط متولي شناسايي پديده و معرفي آن است و تا به حال برنامه هاي زيادي در حوزه مطالعه و شناسايي پديده فرو نشست در دشت هاي مختلف کشور انجام شده و گزارش آن براي تصميم گيري و اقدامات کنترلي در اختيار وزارت خانه هاي جهاد کشاورزي، نيرو، کشور و... قرار گرفته است.

کارشناس ارشد موسسه تحقيقات جنگل ها و منابع طبيعي کشور نيز با ابراز نگراني از بحران سرطان خاموش در دشت هاي کشور مي گويد: ما چون افت آب و از بين رفتن درياچه هايي در حد اروميه را در زير زمين نمي بينيم لذا احساس خطر نمي کنيم و تا مسئولان و مردم همه اين فاجعه را درک نکنند اقدام ها براي مهار بحران کافي نخواهد بود.

«محمد درويش» از توسعه صنايع تبديلي، توليد محصولات ارگانيک، افزايش بهره وري آبياري، استفاده از لوله هاي سفالي و روش هاي نوين به عنوان راهکارهاي کاهش مصرف بي رويه آب ياد مي کند و مي افزايد: از بهترين کارها و سياست هاي تشويقي براي معرفي کشاورزان نمونه ملاک انتخاب کمتر مصرف کردن آب، کود و سم و توليد بالا باشد نه فقط توليد محصول زياد!

مسئولان در حوزه هاي مختلف مرتبط با بحث آب و زمين بارها از اجراي طرح ها و برنامه هاي مرتبط با مهار بحران کم آبي و در نهايت پديده فرونشست خبر داده اند و مسدود کردن چاه هاي غيرمجاز آب، اجراي طرح هاي آبخوان داري و آبخيزداري، جلوگيري از برداشت بي رويه آب، نصب کنتور هوشمند روي چاه ها و... را در اين راستا معرفي کرده اند.

يک مقام مسئول در سازمان زمين شناسي کشور در اين باره نيز به خراسان مي گويد: انتظار اين است که دستگاه هاي اجرايي به صورت جدي وارد عمل شوند، متاسفانه از ترس تبعات اجتماعي اقدامات کنترلي و پيش گيرانه برخي دستگاه هاي متولي اجراي ماموريت هاي محوله را به تاخير مي اندازند و اقدام ها براي کاهش مصرف آب و تخليه سفره هاي زيرزميني در شرايط تغييرات اقليمي به کاهش مصرف منجر نشده است.

«محمد جواد بلورچي» مي افزايد: هنوز به صورت واقعي تبعات و آثار اقدامات کنترلي متوليان را نمي بينيم و در اغلب دشت هاي کشورشاهد تشديد بحران هستيم و در مجموع مي توان اعتراف کرد که نرخ فرونشست در حال بدتر شدن است.

به اعتقاد وي در جلسات متعدد کارگروه ملي کاهش مخاطرات فرونشست وزارت نيرو طرح هاي زيادي را تعريف کرده اما بحراني که در حال رخ دادن است با بخشنامه، دستور و قانون رفع نمي شود.

به هر حال در کشوري که سند ملي آب دارد، سند ملي الگوي کشت دارد و از طرفي بحران آب در آن جدي است و هر ساله صدها حلقه چاه، قنات، چشمه و کاريز خشک مي شود متاسفانه مديريت بهينه آب و افزايش بهره وري هنوز آن طور که بايد و شايد عملي نشده است.

کشاورز هر چه را که بخواهد و هر طور تشخيص دهد مي کارد، آبياري مي کند و نتيجه آن بحراني است که دشت هاي کشور و آينده ايرانيان را تهديد مي کند.

«افزايش ۲برابري نرخ فرونشست زمين در کشور» خبر خبرگزاري مهر بود که موجب نگراني شد اما مسئولان سازمان زمين شناسي کشور اين اعداد و ارقام را خاص استان تهران دانستند البته شواهد و قراين هم حکايت از آن دارد که حال و روز دشت هاي مختلف کشور به علت تداوم خشکسالي، برداشت هاي بي رويه از منابع زيرزميني آب و نبود تعادل در تغذيه سفره ها با حجم آب استحصالي از منابع زيرزميني چندان مساعد نيست و فرونشست زمين در حدود ۲۰۰ دشت کشور رخ داده است. اگر چه آمار دقيقي از متوسط نرخ فرونشست در کشور وجود ندارد ولي ۹۰برابر ميزان فرونشست سالانه زمين در دشت تهران در قياس با کشورهاي پيشرفته ، بحراني جدي است. کارشناسان و صاحب نظران هم اقدامات و برنامه هاي مسئولان را ناکافي و کم اثر مي دانند و ادعا دارند که هر روز بر شدت و دامنه اين مشکل به عنوان «زلزله خاموش و سرطان زمين» افزوده مي شود.

نگاهي به تاريخچه و سير تحول مخابرات در کشور نشان مي دهد که نصب اولين خط تلگراف در ايران بين تهران و چمن سلطانيه (اردوگاه تابستاني ناصرالدين شاه در نزديکي زنجان) در سال ۱۲۳۶ انجام شد و اولين خط تلفن هم سال ۱۲۶۹ راه اندازي شد.

اولين مرکز تلفن مغناطيسي با ۱۲۱۲ شماره سال ۱۳۰۴ در تهران افتتاح شد و ۳۷ سال بعد اولين مراکز خودکار EMD در تهران نصب و قرارداد راه اندازي آن در ۵۸ شهر کشور منعقد شد.

طي ۱۲۱ سال فعاليت تلگراف و تلفن در ايران تا سال ۵۷ تعداد مشترکين تلفن ثابت معادل ۸۵۰ هزارو ۸۰۰ نفر با ضريب نفوذ 2.34 درصد شد و در سراسر کشور تنها ۳۱۲ روستا داراي ارتباط مخابرات بودند.

«گلستاني» از کارشناسان شرکت مخابرات ايران در گفت وگو با خراسان مي گويد: امروزه با توجه به نقش انکارناپذير و حساس ارتباطات در توسعه ملي جوامع و الزاما برنامه ريزي ها و سرمايه گذاري هاي کلان و قابل ملاحظه در اين بخش وظيفه متوليان مخابرات کشور، جنبه حياتي و ملي به خود گرفته است. به گفته وي اهميت اطلاعات و ايجاد حرکت جهاني براي رسيدن به اطلاعات و گذر از شکاف ديجيتالي، کشورهاي جهان سومي را بر آن داشته تا تلاش خود را در سطح ملي براي همگاني شدن اطلاعات توسعه دهند.

وي مي افزايد: حوزه IT ، حوزه بسيار گسترده اي است که مقوله هاي فني و مهندسي مخابرات، رايانه، شبکه هاي اطلاع رساني، اينترنت، شهرها و پارک هاي اينترنتي و تمامي شوون ارتباطي مخابراتي و اطلاعاتي را دربر مي گيرد. از اين روي، مخابرات ايران، در سال هاي اخير، همپاي دنيا، گام هاي موثري در اين عرصه برداشته که سياستگذاران اين عرصه، کارنامه خوبي را ارائه کرده اند، به گونه اي که تلاش بخش ارتباطات کشور نشان از يک توسعه قابل ملاحظه اي در طول عمر با برکت انقلاب به ويژه در برنامه هاي اول تا چهارم توسعه دارد.

با پيروزي انقلاب اسلامي، اگرچه آغاز جنگ تحميلي عراق بر عليه ايران، مانع از توسعه فراگير شبکه مخابرات کشور شد ولي با اين وجود از سال ۱۳۵۷ تا سال ۱۳۶۳، تعداد ۳۵۱ هزار شماره تلفن در کشور داير شد، ۱۳۰۰ روستا داراي ارتباط گرديد، ۱۰۱ شهر ارتباط بين شهري يافتند و ۴۰۸۳ دستگاه تلفن همگاني شهري و راه دور در نقاط مختلف کشور نصب شد.

گزارش روابط عمومي و امور بين الملل شرکت مخابرات ايران حاکي است: اولين طرح آزمايش کابل نوري در مرکز تحقيقات مخابرات عملي شد و در سال ۱۳۶۴ کارخانه کابل هاي مخابراتي شهيد قندي يزد تاسيس و در سال ۶۸ به بهره برداري رسيد.

در سال ۱۳۶۷ اولين کابل هم محور بين شهري از تهران به اصفهان متصل شد. در سال ۱۳۶۸ نيز اولين مرکز سوئيچينگ ديجيتال دانشگاه تهران به بهره برداري رسيد و در همين سال اولين خط کابل نوري بين شهري بين تهران- کرج اجرا شد.

به دنبال اين تحولات در سال ۱۳۷۰ بهره برداري از اولين موج گير ماهواره اي «اينمارست» شروع شد. در سال ۱۳۷۲ بهره برداري از اولين موج گيري هاي VSAT توسط شرکت مخابرات ايران صورت گرفت. بهره برداري از مراکز SC ديجيتال در هشت شهر کشور و بهره برداري از مجتمع مخابراتي انقلاب اسلامي به عنوان دومين مرکز مخابراتي ايران در تهران در همين سال آغاز شد. تحولات مهم در سال ۱۳۷۳ عبارت بودند، از توسعه شبکه تلفن تهران به يک ميليون و ۹۴۵ هزار شماره منصوبه و ايجاد شبکه تلفن همراه در سال ۱۳۷۴، گسترش شبکه تلفن همراه در سطح ۳۵ شهر و طراحي يک ميليون شماره تلفن همراه، همچنين اتصال ۹۰ شهر کشور به شبکه ارتباطات داده ها(ديتا) و توسعه شبکه VSAT به ميزان ۷۰ درصد صورت گرفت و در سال ۷۵ ايران موفق به کسب لوح تقدير يونسکو به دليل ارتباط رساني به نقاط محروم شد.

در سال ۷۶ واگذاري يک ميليون و ۷۹۰ هزار شماره تلفن همراه و توليد مراکز پرظرفيت ديجيتال ITMC/NEAX1 با فناوري ژاپن با برخورداري از دانش فناوري مخابراتي در زمينه سيگنالينگ و شبکه ISDN، در سال ۷۷ بهره برداري از پروژه کابل نوري آسيا، اروپا(TAE)، واگذاري سرويس هاي ويژه تلفن ثابت به مشترکين در سطح وسيع را مي توان ذکر کرد، از جمله تحولات سال ۷۸ مي توان به دايري بيش از يک ميليون شماره تلفن ثابت، تامين ارتباط مخابراتي ۴۳۰۰ روستا، اجراي بيش از ۲۵۰۰ کيلومتر کابل کشي نوري در سطح شبکه مخابراتي و تشکيل ستاد مقابله با بحران رايانه در سال ۲۰۰۰ ميلادي اشاره کرد.

در سال ۷۹ آغاز عمليات طرح شماره گذاري نامبرينگ در سطح کل کشور که با اجراي اين پروژه شبکه مخابرات کشور به ۹۲ منطقه تقسيم گرديده است که در هر منطقه چندين شهر، شهرستان و توابع آن را شامل مي شود.

در همين سال واگذاري ۴۷۲ هزار شماره تلفن همراه، فروش يک ميليون و ۲۵۰ هزار فقره فيش تلفن همراه، دايري يک ميليون و ۱۰۰ هزار شماره تلفن ثابت، تامين ارتباط مخابراتي ۵ هزار روستا، تغيير ساختار مبني بر پروژه تجديد ساختار صورت گرفته در ITU و ادامه خصوصي سازي برخي خدمات و فعاليت هاي مخابراتي صورت گرفته است.

تحولات بخش مخابرات کشور در سال ۸۰ شامل ادامه اجراي طرح شماره گذاري نامبرينگ در سراسر کشور، دايري يک ميليون و ۱۲۴ هزار شماره تلفن همراه، افتتاح شبکه ديتا در تهران با ظرفيت ۱۰۰۰ پورت(يک ميليون نفر کاربر و ۵۰ شبکه اختصاصي)، افتتاح سيستم بي سيم محلي(WLL)، طراحي پروتکل سيگنالينگ شماره ۷ در سوئيچ5K، استفاده از سيستم مخابراتي debit card، اتصال ايران به شبکه تلفن همراه اروپا و ارائه سرويس هاي نوين تلفن ثابت به مشترکين مي باشد.

در سال ۸۱ نيز مي توان به مواردي از جمله نخستين مرحله واگذاري تلفن همراه ماهواره اي ثريا در کشور، راه اندازي اولين تلفن امداد جاده اي در کشور، جايگزيني سوئيچ بين الملل ISCI به منظور سهولت برقراري ارتباطات بين الملل و افزايش کارايي شبکه، توسعه ارتباطات روستايي به طوري که ۸۹ درصد روستاهاي بالاي ۲۰ خانوار داراي ارتباط مخابراتي گرديده اند و برخورداري از ضريب نفوذ تلفن ثابت معادل 19.73 درصد ذکر کرد.

از جمله اقدامات مخابرات در سال ۸۲، اجراي طرح نامبرينگ شماره تلفن هاي همراه در سراسر کشور، تهيه طرح جامع شبکه ملي ديتا در برنامه سوم توسعه، رسيدن به شبکه ارتباطات ثابت با 15.3ميليون مشترک، برخورداري از شبکه تلفن همراه با 3.4 ميليون مشترک، ۴۰ هزار روستاي داراي ارتباط در سراسر کشور، تعداد شهرهاي تحت پوشش تلفن همراه به ميزان ۷۰۸ شهر، تعداد ۵۱۶۸ نقطه داراي ارتباط بين شهري و ظرفيت شبکه انتقال اطلاعات به ميزان ۱۱۱۲۵ مگابيت و ايجاد شبکه انتقال اطلاعات در ۳۳۱ شهر، ارائه سرويس هاي ويژه تلفن همراه از جمله سرويس SMS در سطح وسيع به مشترکين، فروش فيش تلفن همراه در سراسر کشور به تعداد 5.6 ميليون فقره.

شبکه مخابرات کشور در پايان سال ۸۳ داراي ۱۷ ميليون و ۷۹۸ هزار مشترک تلفن ثابت از نوع سيستم ديجيتال، ۵ ميليون و ۷۵ هزار مشترک تلفن همراه، ۴۳۸۰۰ روستاي داراي ارتباط، ضريب نفوذ تلفن ثابت معادل 26.32 درصد، ظرفيت شبکه انتقال اطلاعات به ميزان ۷۶هزار و ۹۱۰ مگابيت، ۵۸۴ هزار ترانک بين شهري، يک ميليون کانال انتقال، ۸۵۱ شهر تحت پوشش تلفن همراه و ۵۱۴ شهر تحت پوشش شبکه انتقال اطلاعات، ۶ هزار و ۲۸۰ نقطه داراي ارتباط بين شهري، شبکه فيبرنوري به ميزان ۳۰ هزار کيلومتر در سطح کل کشور، ارتباط رومينگ بين الملل با ۲۷ کشور جهان مي باشد و از جمله اقدامات در اين سال علاوه بر موارد مذکور شامل ارائه مجوز واگذاري ۷ ميليون شماره تلفن ثابت و همراه به بخش خصوصي، راه اندازي نخستين مرکز جامع خدمات کاربردي فناوري اطلاعات روستايي کشور در روستاي قرن آباد از توابع گرگان و فراهم شدن امکانات زيرساختي شبکه تلفن همراه کشور مي باشد.

در سال ۸۴ گام هاي بلند و موثرتري در توسعه و تجهيز شبکه مخابرات کشور برداشته شده است، به طوري که کاهش ۵۰ درصدي تعرفه هاي اينترنت در کشور، بهره برداري از پروژه هاي ملي شارع با ظرفيت ۵ هزار مگابيت- افتتاح شبکه تلفن همراه اعتباري در تهران و واگذاري ۴۵۵ هزار و ۸۵۵ شماره تلفن همراه اعتباري، افتتاح شبکه ملي فيبرنوري به ميزان ۵۶ هزار کيلومتر که ۹۰۰ شهر کشور را به هم متصل مي کند با هزينه اي معادل ۶۶۰ ميليارد تومان، راه اندازي ۲ هزار دفتر خدمات ICT روستايي با هزينه اي معادل ۶۲ ميليارد تومان، افتتاح نخستين مرکز خدمات داده اينترنتي در ايران به منظور ايجاد فضاي امن اطلاعاتي در داخل کشور، کاهش ترافيک اينترنتي و در راستاي آزادسازي بخشي از فعاليت ها و اطلاع رساني به بخش خصوصي، انعقاد قرارداد با شرکت آفريقاي جنوبي (MTN) به منظور راه اندازي شبکه اپراتور دوم تلفن همراه، اجراي طرح هشت رقمي شدن شماره تلفن هاي مشترکين تهراني، ثبت نام تلفن همراه در سراسر کشور که در اين مرحله تعداد حدود ۸ ميليون فقره فيش توسط متقاضيان خريداري شد.

افتتاح پروژه کابل دريايي ايران- کويت به طول ۳۲۵ کيلومتر، اجراي فيبرنوري در شبکه مخابراتي کشور به ميزان ۲۶ هزار کيلومتر در سال ۸۴ و رسيدن به شبکه فيبرنوري به ميزان ۵۶ هزار کيلومتر، برخورداري از شبکه تلفن ثابت با ۲۰ ميليون و ۳۴۰ هزار مشترک، بيش از ۸ ميليون و ۵۱۰ هزار مشترک تلفن همراه، ۲۶ هزار کيلومتر جاده و ۹۹۹ شهر تحت پوشش، ضريب نفوذ تلفن ثابت و همراه به ترتيب 29.71 و 12.5درصد، ۴۷ هزار و ۹۵۵ روستاي داراي ارتباط، برقراري رومينگ بين الملل با ۵۸ کشور جهان، بهره مندي 8.5 ميليون مشترک از سرويس SMS و ۲۱۹ هزار مشترک از سرويس VMS، تعداد آنتن هاي BTS در سراسر کشور بيش از ۶ هزار و ۵۶۲ آنتن، يک ميليون کانال انتقال، تعداد پورت هاي واگذار شده به ميزان ۱۷۲۴۴ پورت، ۷۱۶ شهر تحت پوشش فناوري اطلاعات، تعداد ۳۰۰۰ مشترک X.25، ظرفيت شبکه انتقال اطلاعات به ميزان ۱۰۶هزار و ۱۴۰ مگابيت، تعداد تلفن هاي همگاني شهري و راه دور در سطح کل کشور به ميزان ۱۴۴ هزار و ۵۷۰ دستگاه و... از جمله اين اقدامات در سال ۸۴ مي باشد.

در سال ۸۵ شرکت مخابرات اقدامات موثري در توسعه و تجهيز شبکه مخابراتي کشور برداشته است به طوري که در سال ۸۵ بيش از دو ميليون و ۳۲۷ هزار شماره تلفن ثابت و ۶ميليون و ۸۴۸ هزار شماره تلفن همراه در سراسر کشور داير شد و در اين مقطع بيش از سه هزار و ۱۰۳ روستا داراي ارتباط مخابراتي، ۱۷ شهر تحت پوشش تلفن همراه، ايجاد شبکه انتقال در ۲۲۶شهر، دايري ۱۵۸۰۰ دستگاه تلفن همگاني شهري و ۱۴۶۰۰ دستگاه تلفن همگاني راه دور و... از جمله اين اقدامات است.

و در پايان سال۸۵ شبکه مخابراتي کشور داراي ۲۲ميليون و ۲۶۲هزار مشترک تلفن ثابت، ۱۵ميليون و ۳۸۵هزار مشترک تلفن همراه، ضريب نفوذ تلفن ثابت و همراه به ترتيب معادل 32.57درصد و 22.20درصد، ۳۱۲۰۰هزار کيلومتر جاده و ۱۰۱۶شهر تحت پوشش تلفن همراه، نصب ۱۰۲۹۸آنتن BTS، برقراري ارتباط رومينگ به ۸۰کشور جهان (۱۶۲اپراتور)، ارائه سرويس SMS به تمامي مشترکان و ارائه سرويس VMS به ۲۶۱هزار مشترک، ظرفيت شبکه انتقال اطلاعات به ميزان ۱۰۶هزار مگابيت و ۹۴۲شهر تحت پوشش اين شبکه، ۱۶۷هزار دستگاه تلفن همگاني شهري و ۸۹هزار دستگاه تلفن همگاني راه دور و اجراي ۷۵۰۰۰کيلومتر فيبرنوري در سطح شبکه مخابراتي کشور و ۲۲۸۲روستاي برخوردار از خدمات ICT روستايي.

*در ضمن بهره برداري آزمايشي اپراتور دوم در چند شهر کشور و آغاز واگذاري تلفن همراه از طريق شرکت ايرانسل به متقاضيان در تهران و چند شهر کشور که تا پايان سال۸۵ تعداد مشترکين تلفن همراه ايرانسل بيش از يک ميليون مشترک مي باشد همچنين اجراي دومين بخش بهينه سازي شبکه تلفن همراه کشور، افتتاح مسير فيبرنوري ايران- افغانستان به طول ۱۵۰کيلومتر ۱۲رشته اي، ثبت نام تلفن همراه در بهمن ماه۸۵ و دايري تمامي فيش ها قبل از پايان سال، از جمله اقدامات سال۸۵ مي باشد.

لازم به توضيح است خصوصي سازي در بخش مخابرات کشور و فراخوان همکاري با هدف آزادسازي، جلب مشارکت بخش خصوصي در توسعه شبکه مخابراتي و سرويس هاي نوين ارتباطي بوده است که از جمله مواردي که در راستاي تحقق اين مهم در سال هاي گذشته تاکنون انجام گرفته شامل: بهره برداري و نگهداري (شبکه-ساختمان- خطوط بين شهري و...) تلفن ثابت، توسعه و تاسيس مراکز مخابراتي و همچنين امور مربوط به نگهداري و بهره برداري مراکز مخابراتي، واگذاري بيش از ۲ميليون شماره تلفن ثابت از طريق بخش خصوصي، انعقاد قرارداد واگذاري ۲ميليون تلفن همراه اعتباري از طريق بخش خصوصي، واگذاري بخش پي جو به طور کامل به بخش خصوصي، امضاي قرارداد ماهواره زهره با شرکت هاي روسي به منظور در مدار قرار گرفتن اين سيستم، انجام مراحل اوليه قرارداد با اپراتور دوم و سوم به منظور توسعه شبکه تلفن همراه کشور (شرکت MTN کشور آفريقاي جنوبي) و راه اندازي شبکه ايرانسل در کشور (تا پايان ۸۵ تعداد مشترکين تلفن همراه ايرانسل بيش از يک ميليون مشترک مي باشد).

سال۱۳۸۶- افزايش يک ميليون و ۳۳۰هزار شماره تلفن ثابت در سال ۸۶ و رسيدن به ۲۳ميليون و ۹۵۷ هزار مشترک با ضريب نفوذ 33.46درصد، ورود ۹ميليون و ۱۲۵هزار مشترک به شبکه تلفن همراه در سال ۸۶ و رسيدن به ۲۴ميليون و ۵۱۰هزار مشترک با ضريب نفوذ 34.20درصد، قرارداشتن يک هزارو۳۵شهر تحت پوشش شبکه تلفن همراه، اتصال سه هزار و ۱۵۱روستا در سال۸۶ و رسيدن به ۵۲هزارو۷۸۳روستاي داراي ارتباط، ايجاد ۷۷۵۰۰کيلومتر فيبرنوري در سراسر کشور از ابتدا تا پايان ۸۶، نصب و راه اندازي ۲۷هزارو۵۵دستگاه تلفن همگاني و گذر از مرز ۱۹۵هزار، رسيدن به ۱۸ميليون کاربر و ضريب نفوذ 27.50 در اينترنت افزايش پهناي باند بين الملل به ميزان ۱۰۸۷۰مگابيت بر ثانيه، دايري ۲۰هزارو۴۱۴ پورت دسترسي در سال۸۶ و رسيدن به ۳۶هزارو۸۰۶پورت، دايري، ۳۳۷۵ دفتر ICT روستايي در سال۸۶ و رسيدن به ۵هزارو۶۷۲ دفتر ايجاد بستر لازم براي اتصال ۷هزارو۱۱ بانک به بانکداري الکترونيک در سال ۸۶ و رسيدن به ۱۶هزارو۲۷۳شعبه، ايجاد بستر لازم براي اتصال ۵۹دانشگاه به اينترنت در سال۸۶ و رسيدن به ۳۲۴دانشگاه، ايجاد بستر لازم براي اتصال ۴هزارو۸۱۳مدرسه به شبکه ملي اينترنت، هماهنگي با بخش خصوصي براي توليد تجهيزات تلفن همراه، حمايت عملي از توليد داخلي در صنعت مخابرات در قالب شوراي راهبري و همچنين پرداخت وام به توليدکنندگان داخلي، واگذاري تلفن ثابت به روز در شهرهاي کشور، فراگيري خدمات پيامک (SMS) به عنوان يک وسيله ارتباطي ارزان، ارتباط رومينگ با ۲۲کشور و ۴۱اپراتور در سال۸۶ و رسيدن به ۱۰۰کشور و ۲۱۰اپراتور در پايان ۸۶ .

راه اندازي شبکه سراسري هوشمندIN با خدمات: کارت اعتباري، نظرسنجي، شبکه خصوصي مجازي، مشاوره تلفني، شماره اختصاصي، شماره فراگير، مکالمه هاي انبوه.

افزايش پهناي باند اينترنت کشور تا 4.5برابر، اقدام عملي در راستاي خصوصي سازي مخابرات و فراهم کردن بستر لازم براي رفتن به بورس و واگذاري سهام، کاهش قيمت تمام شده برخي از خدمات مخابرات.

در سال۸۷، برخورداري شبکه مخابراتي با ۲۴۷۴۹۴۴۸ مشترک تلفن ثابت، ضريب نفوذ تلفن ثابت معادل ۳۴درصد، تعداد مشترکين تلفن همراه معادل ۳۱۲۹۷۶۶۹ مشترک، ضريب نفوذ تلفن همراه معادل 42.98درصد، جاده هاي تحت پوشش معادل ۳۷۲۹۲ کيلومتر، تعداد ۸۱۹۶ دفتر ICT روستايي، افزايش پهناي باند بين الملل معادل ۲۲۹۹۲مگابيت بر ثانيه، ۵۲۸۶۷ پورت دسترسي ديتا، بانکداري الکترونيکي به ميزان ۲۰۳۵۵شعبه، تعداد کاربران اينترنت معادل ۲۰ميليون و ۱۵هزار کاربر، ۲۳۴هزارو۱۴۸دستگاه تلفن همگاني.

در سال۸۸، برخورداري شبکه مخابراتي با ۲۵۴۱۰۳۶۱ مشترک تلفن ثابت، ضريب نفوذ تلفن ثابت معادل 34.36درصد، تعداد مشترکين تلفن همراه معادل ۳۵۴۲۷۱۰۱مشترک، ضريب نفوذ تلفن همراه معادل 47.93درصد، جاده هاي تحت پوشش معادل ۴۰۲۳۸ کيلومتر، تعداد ۹۸۱۲دفتر ICT روستايي افزايش پهناي باند بين الملل معادل ۲۶۱۵۴ مگابيت بر ثانيه، ۹۱۰۱۶پورت دسترسي ديتا، بانکداري الکترونيکي به ميزان ۲۲۳۹۸شعبه، تعداد کاربران اينترنت معادل ۲۵ميليون و ۸۱۰هزار کاربر، ۲۵۱هزارو۶۲۲دستگاه تلفن همگاني.

شهريور ۸۹- تعداد مشترکين تلفن ثابت کل کشور معادل ۲۵ميليون و ۴۸۱هزارو۱۲۴ مشترک مي باشد، ضريب نفوذ تلفن ثابت معادل 34.07درصد در شهريورماه۸۹ مي باشد، تعداد مشترکين تلفن همراه معادل ۳۶ميليون و ۶۷۶هزارو۳۲۸مشترک مي باشد و ضريب نفوذ تلفن همراه نيز معادل 49.25درصد مي باشد، شهرها و جاده هاي تحت پوشش تلفن همراه به ترتيب معادل ۱۱۰۲ شهر و ۴۸هزار کيلومتر جاده مي باشد، کشور ايران تاکنون با بيش از ۱۱۰کشور و ۲۶۲اپراتور ارتباط رومينگ بين الملل برقرار نموده است، تعداد آنتن هاي BTSنصب شده در سراسر کشور معادل ۱۹۱۰۰آنتن مي باشد، تعداد روستاهاي داراي ارتباط مخابراتي ۵۲۶۰۰روستا و علاوه بر اين بيش از ۴۵هزار تلفن خانگي در روستاها داير مي باشد، تعداد دفاتر ICTروستايي نيز هم اکنون معادل ۱۰۰۰۰دفتر مي باشد، بروزرساني دايري تلفن ثابت و همراه در سراسر کشور، تحقق کامل خصوصي سازي در مخابرات کشور در مهرماه۸۸، تعداد تلفن هاي همگاني شهري و راه دور در حال حاضر به ترتيب معادل ۲۳۰هزار کيوسک و ۱۷۷هزارو۸۰۰کيوسک مي باشد.

شبکه فيبر نوري کشور نيز معادل ۱۵۵هزار کيلومتر (شبکه زيرساخت- شبکه استان ها) مي باشد، تعداد کاربران اينترنت در سال۸۴ معادل 8.8ميليون کاربر بوده که اين رقم هم اکنون به 27.2ميليون کاربر افزايش يافته است، تعداد پورت هاي دسترسي ديتا معادل ۱۷۱۰۰۰پورت، افزايش پهناي باند بين الملل به ميزان ۲۶۷۰۰مگابيت بر ثانيه و تاکنون در ۱۲۲۳شهر نيز شبکه انتقال اطلاعات ايجاد شده است، اتصال ۷۶۵۰مدرسه به شبکه ملي اينترنت، واگذاري اينترنت به ۳۳۴دانشگاه و بانکداري الکترونيک در ۲۲۴۰۰شعبه و ارائه سرويس هاي نوين تلفن همراه و ثابت در سطح وسيع به مشترکين از ديگر فعاليت ها است.

بر اساس گزارش روابط عمومي شرکت مخابرات ايران سيستم تلفن همراه براي اولين بار در سال۱۳۷۳ با واگذاري ۹۳۰۰شماره آغاز به کار کرد. آن سال ضريب نفوذ تلفن همراه در کشور 0.01درصد بود و تنها يک جاده در کشور به طول ۶۰کيلومتر تحت پوشش آنتن همراه اول قرار داشت. نصب آنتن BTS هم از سال ۷۳ با نصب ۲۴آنتن آغاز شد.

اجراي شبکه فيبر نوري نيز از سال۷۶ با اجراي ۱۷۵۹کيلومتر شبکه استارت خورد.

پهناي باند بين الملل ۳۵۱۰ (مگابيت بر ثانيه) نيز از سال۸۴ شروع شد و تعداد ۱۴۸پورت ديتا نصب شد.